Franja

Polyphēmus (Polyphēmos) -ī, m (Πολύφημος) Polifém, enooki Kiklop na Siciliji, Neptunov sin, ki ga je oslepil Odisej (Uliks): V., O., Mart., Hyg.

Polyxena -ae, f (Πολυξένη) Polikséna, Priamova hči, Ahilova ljubica; Ahilov sin Pir jo je kot žrtev daroval na očetovem grobu: O., Hyg.; soobl. Polyxenē: Sen. tr. — Od tod adj. Polyxenius 3 Poliksénin, Polikséne (gen): caedes Cat.

pomèn significado m , significación f ; (besede tudi) acepción f ; sentido m

dobesedni (pravi, preneseni) pomen sentido literal (propio, figurado); (pomembnost, važnost) importancia f
brez pomena insignificante, sin importancia, (brez smisla) sin (ali carente de) sentido
nima pomena no tiene (ali carece de) importancia

pomilovánje compasión f ; piedad f ; conmiseración f

brez pomilovanja sin compasión
zbuditi pomilovanje despertar compasión
pomilovanja vreden digno de compasión

pomíslek duda f ; escrúpulo m ; vacilación f

brez pomislekov sin vacilación
so pomisleki hay dudas
ne imeti pomislekov no vacilar en, no ver inconveniente en, no tener escrúpulos en
zbuditi pomisleke despertar sospechos

pomóč ayuda f ; auxilio m ; socorro m ; asistencia f ; apoyo m

na pomoč! ¡socorro!; ¡auxilio!; ¡a mí!
s pomočjo koga con la ayuda de alg
z božjo pomočjo con la ayuda de Dios
brez tuje pomoči sin ayuda de nadie
denarna pomoč ayuda económica
medsebojna pomoč ayuda mutua, socorro mutuo
prva pomoč socorro de urgencia
postaja prve pomoči caseta f de socorro
kriki, klici na pomoč gritos m pl (ali voces f pl) de socorro
zdravniška pomoč asistencia médica
iti (priteči) komu na pomoč ir (acudir) en socorro a alg
prositi (koga) za pomoč pedir socorro (ali auxilio) a alg; pedir ayuda a alg
klicati na pomoč llamar en ayuda
nuditi komu pomoč socorrer (ali auxiliar) a alg, prestar ayuda (ali auxilio) a alg, asistir a alg
prva pomoč (na cesti) primeros auxilios m pl (en carretera)
nudíti prvo pomoč komu prestar a alg los primeros auxilios, (pri ranjencih) curar de primera intención, hacer la prima cura (ali la cura de urgencia)
ti si mi v lepo pomoč! (ironično) ¡bonita ayuda tengo en tí!

Pompēius 3 (osk. pompe = quinque, Pompēius torej = Quīnctius) Pompêj(ev), ime rimskega (prvotno oskijskega) plebejskega rodu. Njegovi najznamenitejši predstavniki so:

1. Q. Pompeius Kvint Pompej, ki se je kot konzul l. 141 in kot prokonzul l. 140 neuspešno vojskoval z Viriatom in Numancijani (Numantinci): Ci.

2. Q. Pompeius Rufus Kvint Pompej Ruf, tribunus plebis l. 100, konzul l. 88 s Sulo, vojskovodja v vojni z Mitridatom; na povelje Pompeja Strabona so ga usmrtili vojaki: Ci.

3. Q. Pompeius Bithynicus Kvint Pompej Bitinijski, Ciceronov prijatelj, je l. 75 uredil Bitinijo kot provinco; l. 48 je bil skupaj s svojim sorodnikom Pompejem Velikim usmrčen na egiptovski obali: Ci.

4. Cn. Pompeius Strabo Gnej Pompej Strabo(n), pretor l. 94, konzul l. 89, se je kot vojskovodja proslavil v vojni zoper zaveznike (Marsicum bellum): Ci., Vell., Fl.

5. Cn. Pompeius Magnus Gnej Pompej Veliki, sin Gneja Pompeja Strabona, rojen l. 106, premagalec pomorskih roparjev in kralja Mitridata, triumvir s Cezarjem in Krasom od l. 60; Cezar, s katerim se je Pompej sprl l. 49, ga je premagal l. 48 pri Farzalu, zato je zbežal v Egipt, kjer je bil na obali umorjen po ukazu tamkajšnjega kralja Ptolemaja XII.: Ci., C. idr.

6. njegova sinova Cn. in Sextus Pompeius Gnej in Sekst Pompej sta nadaljevala vojno proti Cezarju; prvi je bil l. 45 premagan pri Mundi in kmalu potem na begu umorjen, drugi pa se je s spremenljivo bojno srečo vojskoval na morju do l. 35, ko so ga usmrtili v Miletu: C., Auct. b. Hisp., Vell.

7. Pompeia Pompêja
a) soproga Publija Vatinija: Ci.
b) vnukinja Kvinta Pompeja Rufa, od l. 67 Cezarjeva tretja soproga; l. 61 se je zaradi njenega prešuštvovanja s Klodijem ločil od nje: Suet.
c) hči Pompeja Velikega, soproga Sule Favsta: Auct. b. Afr.

8. Pompeius Vārus Pompej Var, Horacijev tovariš v bitki pri Filipih: H.

9. Pompeius Grosphus Pompej Grosf, sicilski posestnik, Horacijev prijatelj: H. — Pl. Pompēī -iōrum, m možje, kakršen je bil Pompêj, možje kot Pompêj: T. — Adj.

1. Pompēius 3 Pompêjev: lex Ci., domus Ci., O., via Ci., porticus Pr., umbra O. Pompejeva stebrišča (na Marsovem polju).

2. Pompēiānus 3 Pompêjev: Plin., curia Suet., porticus Vitr., equitatus C., theatrum Mart. Pompejevo (od Pompeja zgrajeno) gledališče, Notus Mart. veter, ki je pihal v zastore Pompejevega gledišča; subst. Pompēiānus -ī, m Pompêjev pristaš, pompêjevec, pompejánec: C., T., Lucan., Sen. ph., Vell.

pōpolo m

1. narod; ljudstvo; prebivalstvo:
il popolo francese francoski narod
il popolo di Trieste Tržačani
a furor di popolo po soglasni volji ljudstva
a voce di popolo na splošno zahtevo

2. nižje ljudstvo, živelj:
provenire dal popolo biti preprostega rodu
figlio del popolo sin preprostih staršev
donna del popolo žena iz ljudstva, preprostega rodu
popolo bue slabš. neuko, topoumno, nekritično ljudstvo

3. ekst. narod, ljudstvo, rod:
un popolo barbaro, civile barbarsko, omikano ljudstvo
popolo di Dio božje ljudstvo
il popolo delle api čebelji rod

4. množica

por za; skozi, čez, po; na, v; zaradi; s, z, s pomočjo; kar se tiče; v korist

lo ha recibido por mí dobil je to po mojem posredovanju
ganar el pan por sí mismo sam si služiti kruh
por consiguiente potemtakem, zatorej
eso le pasa por ligero tega je kriva njegova lahkomiselnost
por mí kar se mene tiče, zaradi mene
no lo hago por difícil ne delam tega, ker je (tako) težko
preguntar por algn vprašati za koga
por escrito pismeno
por dicha, por fortuna na srečo, k sreči
por fuerza s silo
por señas s kretnjami
hablar por lo bajo tiho govoriti
de por sí sam (od sebe); iz svoje volje
por París čez (via) Pariz
partir por (ali para) París odpotovati v Pariz
echar por el suelo na tla zagnati
de 10 por arriba nad deset, od deset naprej
andar por ahí potepati se
por agosto v avgustu, avgusta
(desde) por la mañana (od) davi, (od) danes zjutraj
por aquellos tiempos tisti čas, takrat
estoy por V. na uslugo sem Vam! na voljo sem Vam!
está loco por ella zateleban je vanjo
tengo por sin duda que... smatram za dognano, da ...
tres veces por día trikrat na dan
por dos po dva
dos por cinco dvakrat pet
el cinco por ciento 5%
por lo demás sicer
por lo que yo sé kolikor jaz vem
ir por leña iti po drva
¡vaya por él! pojdite ponj!
está por llegar takoj bo prišel
en lo por venir v bodoče, v prihodnje
la cuenta está (ali queda) por pagar račun še ni plačan
por decirlo así tako rekoč
no es por alabarme, pero... ne da bi se hotel hvaliti, toda ...
por cierto naravno, pač; sicer, zares
por lo demás sicer
por fin končno
por si acaso če slučajno, za vsak primer
por tanto zato, zaradi tega
por poco skoraj
¡sí, por cierto! da, gotovo!
por que (= porque) ker
(= para que) da bi
¿por qué no viene? zakaj ne pride?
sin qué ni por qué brez vzroka, meni nič tebi nič
por más (ali mucho) que grite naj še toliko vpije
por bueno que fuese naj bo še tako dober
por si no viene če slučajno ne pride

poròd parto m ; alumbramiento m ; nacimiento m

porod brez bolečin parto sin dolor
porod dvojčkov (trojčkov) parto gemelar (triple)
prezgodnji porod parto prematuro
biti na porodu estar de parto
pomoč pri porodu asistencia f al parto, med obstetricia f
to je bil težak porod ha sido un parto difícil (tudi fig)

portfélj cartera f

minister brez portfelja ministro m sin cartera

posében particular; especial; peculiar; extraordinar; especial

s posebno pošto por separado
brez posebneega navdušenja sin gran entusiasmo
nič posebnega nada (de) extraordinario
posebni odtis tirada f a parte; separata f
posebna izdaja edición f extraordinaria
posebni vlak tren m especial
posebni znaki particularidades f pl; (osebni) señas f pl particulares
posebne okolnosti circunstancias f pl especiales

posmŕten posthumous; pravo post-mortem; (onostranski) of the other world, otherworldly

posmŕtna maska death mask
posmŕtni ostanki mortal remains; pl
posmŕtno življenje life after death, afterlife
posmŕtni otrok, sin posthumous child, son
posmŕtna slava posthumous fame

posnétek (-tka) m

1. imitazione, copia:
dober posnetek usnja una buona imitazione della pelle
pren. sin je veren posnetek svojega očeta il figlio è il padre sputato

2. fot. fotografia, foto; film. ripresa, filmato:
barvni, črno-beli posnetek foto a colori, in bianco e nero; filmato a colori, in bianco e nero
skupinski posnetek foto di gruppo
trenutni posnetek (fotografia) istantanea
notranji, zunanji posnetki riprese interne, esterne
neoster posnetek foto sfocata
oster posnetek foto a fuoco
posnetek v protisvetlobi foto controluce
med. rentgenski posnetek radiografia

3. rad. registrazione:
posnetek na magnetoskopskem traku registrazione su nastro magnetico

postája estación f ; (postajališče) parada f

končna (ranžirna, nakladalna, tovorna, železniška, vremenska, vmesna) postaja estación final ali de término (de maniobras, de carga, para mercancías, de ferrocarril, meteorológica, intermedia)
namembna postaja estación de destino (ali de llegada)
nezgodna, rešilna puesto m de socorro
poštna postaja (nekoč) posta f
radijska oddajna (sprejemna) postaja estación emisora (receptora)
radijska postaja estación radiofónica; emisora f radiotelegráfica (ali de T.S.H. = telegrafía sin hilos)

postúmen póstumo

postumna dela obras f pl póstumas
postumni sin hijo m póstumo
postumna slava gloria f póstuma

postumo postumen; posmrten

hijo postumo po očetovi smrti rojen sin
obras postumas postumna dela

pót¹ camino m (tudi fig) ; vía f ; (steza) sendero m , senda f ; (prehod) paso m ; (način) modo m , manera f ; (metoda) método m ; astr órbita f

pot navzdol descenso m, bajada f
pot navzgor subida f, ascensión f
(prehojena, prevožena) pot recorrido m
pomorska pot ruta f; derrotero m
življenjska pot vida f, carrera f
s poti! ¡paso!
pot v ... el camino de...
na poti v ... en el camino de...
ob poti al lado (ali al borde) del camino
10 km poti diez kilómetros de camino
po najkrajši poti por el camino más corto
po običajni poti por la vía usual (ali ordinaria ali acostumbrada)
po mirni poti (fig) amistosamente, por las buenas
po diplomatski (sodni, zakoniti) poti por vía diplomática (judical, legal)
po najhitrejši poti (fig) por el medio más rápido
na polovici potí a mitad del camino (tudi fig)
biti na poti estar en camino
biti na pravi poti ir por buen camino; proceder con acierto
biti na poti izboljšanja ir mejorando; estar en vías de curación
biti komu na poti (fig) estorbar a alg, ser un estorbo (ali obstáculo) para alg
iti, kreniti na pot ponerse en camino
iti po najkrajši poti (iti po bližnjici) tomar el camino más corto, fam echar por el atajo
iti rakovo pot ir hacia atrás; retroceder
mirno iti svojo pot marcharse tranquilamente; seguir su camino sin hacer caso
iti naravnost po svoji poti seguir derecho su camino
iti po isti poti nazaj volver sobre sus pasos
iti komu s poti dejar pasar (ali dar paso) a alg, (stopiti ob stran) apartarse (ali hacerse) a un lado; quitarse del paso, (ogniti se) evitar el encuentro con alg
iti, kreniti s prave poti extraviarse; descaminarse
utreti si pot (skozi množico) abrirse paso (a través de la multitud)
spraviti s poti (znebiti se) desembarazarse (deshacerse) de
zaiti na kriva pota desviarse del camino recto
zapreti komu pot cerrar el camino a alg, (fig) atraversarse en el camino a alg, oponerse a alg
zaiti na napačno pot descaminarse, fig ir por mal camino
zgladiti komu pot (fig) allanar el camino a alg

pótnik, pótnica viajero m , -ra f

(ladijski, letalski) potnik pasajero m, -ra f
potnik turist turista m
slepi potnik (na ladji, letalu) pasajero sin billete, pasajero clandestino; polizón m
svetovni potnik trotamundos m
trgovski potnik viajante m de comercio

poudárek acento m ; Arg tonado m ; énfasis f ; intensidad f

brez poudarka sin acento
dati čemu poudarek insistir en a/c, acentuar a/c
besedni poudarek acento m tónico