détail [detaj] masculin podrobnost, posameznost; podrobno, popolno naštevanje; natančno poročilo; trgovina na drobno; familier postranska stvar, malenkost; izrez (slika)
au détail v malem; posamezno, poedino; po kosu, kos za kosom
en détail podrobno, natančno; v malem, posamezno
prix masculin de détail cena na drobno
trafic masculin de détail (železniški) kosovni promet
commerce masculin, vente féminin au détail trgovina, prodajalna na drobno
magasin masculin de détail prodajalna, trgovina na drobno
sans descendre dans le détail ne da bi se spuščal v podrobnosti
entrer dans les détails iti v podrobnosti
faire le détail, faire de la vente au détail prodajati na drobno
s'attarder aux détails zadrževati se, zamujati se pri podrobnostih
pour plus amples détails voir podrobneje glej
détailler [detaje] verbe transitif razdeliti, razkosati, prodajati po kosih, po delih, posamezno; natančno pripovedovati, navesti podrobnosti, precizirati
le marchand ne détaille pas les verres de ce service trgovec ne prodaja posameznih kozarcev tega servisa
détailler une pièce de tissu prodajati tkanino po kosih
détailler son plan podrobno razložiti svoj načrt
disputō -āre -āvī -ātum „(pre)ceniti“, od tod
I. z računanjem na čisto priti: disputatast ratio cum argentario Pl. račun z bankirjem je poravnan.
— II. pren.
1. z vseh strani razmotriti, preudariti (preudarjati), dodobra premisliti, natančno pretehtati: in meo corde eam rem volutavi et diu disputavi Pl.; z ACI: cum animo disputans haec statui Romano prodesse Amm.
2. razložiti (razlagati), predavati, govoriti, preisk(ov)ati, razisk(ov)ati: rem examussim Pl., causa disputata est hesterno die copiosissime a Q. Hortensio Ci., de singulis sententiis breviter disputare Ci., quid ego de hoc plura disputem? Ci.; z odvisnim vprašanjem: de capite civis — non disputo cuiusmodi civis Ci., quam sapienter (omnia repudiaverim), non disputo Ci.; z ACI: disputant horam nullam vacuam voluptate esse debere Ci., palam disputare minime esse mirandum Ci.; occ. znanstveno (poseb. filozofsko) pogovarjati se, prepirati se, (v dialogu) pretresati, raziskovati, razpravljati, govoriti: disputare de aliqua re Ci., libenter haec (o tem) coram cum Q. Catulo disputarem Ci., disputare pro omnibus et contra omnia Ci., contra propositum (predmet) Ci., neque ego ullam in partem disputo Ci. in (jaz) ne govorim v prid nobeni stranki, disputare contra (proti) Ci. = disputare in contrarium T., disputare in utramque partem ali de omni re in contrarias partes Ci. za in proti govoriti, disputare de sideribus C., cum de re publica (o politiki) disputaretur N., disputare circa hoc Q.; z odvisnim vprašanjem: ego enim quid desiderem, non quid viderim disputo Ci. tu ne gre za to, kaj … — Od tod subst. pt. pf. disputāta -ōrum, n razprave: disputata nobilium philosophorum Ap.
disséquer [diseke] verbe transitif, anatomie secirati, raztelesiti; figuré razčleniti, natančno preiskati, analizirati
disséquer un cadavre, une main raztelesiti truplo, secirati roko
disséquer un discours (natančno) analizirati govor
ēdissertō -āre -āvī -ātum (intens. glag. ēdisserere) natančno (podrobno) razpravljati, razložiti (razlagati), pojasniti (pojasnjevati), pretresati, poročati, predavati: Arn., Tert. idr. pozni pisci, ordine omne edissertavit Pl., neque aggrediar narrare, quae edissertando minora faciam L. s podrobno razpravo.
ēdoceō -ēre -docuī -doctum temeljito učiti, poučiti; tudi = natančno povedati, poročati, (po)kazati, razode(va)ti: ratio edocet Ci., fama edocuerat L., ab Euandro edocti L.; z dvojnim acc.: Pl., iuventutem multa facinora edocuit S., qui causam meam imperitos edocuerit Ci. je razodel, povedal; stvarni obj. z inf.: edocuit gentem casus aperire futuros O., pro his superbiam, crudelitatem, deos neglegere, omnia venalia habere edocuit S.; z ACI: tribuni edocti populi ius esse destiterunt L., edoctus deos esse L., edocuisset id agi S., et fatis regem se dicere posci edoceat V.; z odvisnim vprašanjem: et Iovis imperium et praecepta parentis edocet et quae nunc animo sententia constet V., quos edocuerat quid fieri vellet C., quid ea nocte egisset, edocui Ci., eumque edocet, quae ageret S.; z relativnim stavkom: quae parabantur a perfugis edoctus S.; pogosto pt. pf. s stvarnim obj.: edoctus artes belli L. dobro poučen v … , omnia per legatos edoctus S. o vsem poučen; tudi: disciplina, in qua edoctus esset L., tot cladibus edocti L., edoctus de re Iust. — Od tod adv. pt. pr. ēdocenter poučno: Gell.
exprimō -ere -pressī -pressum (ex in premere)
I.
1. iztisniti (iztiskati), iztlačiti, izgnesti, izže(ma)ti, ože(ma)ti: lacrimulam oculos terendo Ter., nubium conflictu ardor expressus Ci., expressus salsus de corpore sudor Lucr., liquor exprimitur per densa foramina O., Venus madidas exprimit imbre comas O., sucus ex sesama expressus Cu., suco expresso semini Plin., exprimere spongiam Cels., nasum Mart. usekniti se, sucina solis radiis expressa T., (Epicharis) vinclo fasciae … spiritum expressit T. si je sapo „iztisnila“ = se je obesila; occ.
a) kvišku pognati (poganjati), (po)vzdigniti, zvišati: quantum has (turres) cotidianus agger (nasipavanje) expresserat C., Appias expressis aëra pulsat aquis O. brizga vodo v zrak, exprimere aquam in altum Plin., ali in altitudinem summi clivi Vitr., si vertices isti terrena ex humili in altum exprimere possent Sen. ph.
b) besede krepko iz grla iztiskati = (jasno) izgovoriti (izgovarjati): nolo exprimi litteras putidius Ci., septimo anno lingua sermonem exprimit Q., exprimere verba ore libero Q., quamquam soni verba non exprimunt Q.
2. pren. iz koga kaj izsiliti (izsiljevati), prisiliti (prisiljevati), iz koga kaj izvleči, spraviti, komu kaj izsiliti: exprimere pecuniam Ci., Suet., nummos ab aliquo blanditiis Ci. izmamiti, nihil ab egentibus, laudem ab invitis, ab eis tantum exprimi frumentum, nihil dolore expressum, dictum per dolorem expressum, decretum officio expressum Ci., quam (legem) … ex natura ipsa … expressimus Ci., cur tu in iudicio exprimis, quod non fit in campo? Ci., exprimere vocem C., eam coronam amor, non vis expresserat N., utilitas expressit nomina rerum Lucr., deditio necessitate expressa L., exprimere alicui confessionem L., Sen. ph., Suet., exprimere laetitiam Auct. b. Alx., veritatem Cu., tantum ab aliquo, quantum concupierat Sen. rh., risum magis quam gemitum Plin. iun.; s finalnim stavkom: expressi, ut conficere se tabulas negaret Ci., expressit tandem, ut … operam polliceretur Cu.
— II.
1. kiparsko upodobiti (upodabljati): expressa in cera imago Pl., faber … ungues exprimet H., expressi vultus per ahenea signa H., exprimere simulacra ex auro Cu., litteras Cu. po vosku pisati, imaginem hominis gypso e facie ipsa Plin., arma casus tuos expressa Val. Fl. ki so na njem tvoje nezgode upodobljene, tako tudi: ara casus suos in marmore expressa T.; pesn.: pictura concubitus varios Venerisque figuras exprimens O; ret.: cuius (athletae) lacertos exercitatio expressit Q. je napravila v oči bijoče, veste … singulos artus exprimente T.
2. pren.
a) posnemajoč upodobiti (upodabljati), posne(ma)ti: oratorem imitando effingere atque exprimere Ci., exprimere alicuius vitam et consuetudinem Ci., expressa imago vitae Ci., N., liberalitate vitam patris expresserat filius Ci., virtutum nostrarum effigies expressa Ci., in Maeandri persona esse expressam speciem civitatis Ci., vitia imitatione ex aliquo expressa Ci., litterae lituraeque omnes adsimulatae et expressae Ci., exprimere solitos incessus vultumque sonumque loquendi O., incessum alicuius Sen. ph.; occ. α) preložiti (prelagati), prevesti (prevajati): verbum de verbo Ter., ali verbum e verbo Ci. dobesedno, fabellas Latinas ad verbum (dobesedno) a Graecis expressas non inviti legunt Ci., κατάληψις verbum verbo exprimentes comprehensionem dicemus Ci., ut Latine uno verbo exprimi non possit Ci., si modo id exprimere Latine potuero Ci., aliquid aemulari Latine et exprimere Plin. iun. β) (z besedami) izraziti (izražati), razločno (jasno) določiti (določati): haec verba non satis exprimunt fideicommissum Dig.
b) izraziti (izražati) = (p)opis(ov)ati, pripovedovati, povedati, natančno razložiti (razlagati), predočiti (predočevati): exprimere atque effingere verbis corporis cuiusquam formam Corn., mores alicuius oratione Ci., dicendo sensa exprimere posse Ci., exprimere intimos sensus civitatis Ci., omnīs hominis libidines, stupra, adulteria delicatissimis versibus expressit Ci., Charybdim poëtae exprimunt Ci., in Platonis libris omnibus fere Socrates exprimitur Ci., multas nobis imagines fortissimorum virorum expressas scriptores Graeci et Latini reliquerunt Ci., Mithridaticum bellum magnum atque difficile totum ab hoc expressum est Ci., aeque efficaciter odium fraternum hac sententia exprimere Sen. rh. — Skladi: z odvisnim vprašanjem: qui … dicat diligenter oportere exprimi, quae vis subiecta sit vocibus Ci., quam fuerit eventus exitiabilis, vix verbis exprimi potest Vell., exprimere non possum, quanto sim gaudio affectus Plin. iun.; z ACI (v zvezi z glag. dicere): nemo … superiorum non modo expresserat, sed ne dixerat quidem posse hominem nihil opinari Ci. (Tusc. disp. I, 26, 65) — Od tod adj. pt. pf. expressus 3, adv. -ē,
1. krepko (iz grla) iztisnjen, razločen: litterae neque expressae neque oppressae Ci. niti razločne niti pogoltnjene, verba expressa, sermo expressior Q., expressior loquacitas Plin., ut ea (R littera) a nullo expressius efferretur Val. Max.
2. izrazit, razvit: species deorum, quae habeat … nihil expressi Ci., corpora … lacertis expressa sunt Q. mišičasta, omnibus membris expressus infans Q.
3. pren. izrazit, jasen, nazoren, natančen, določen, razločen: iustitiae expressa effigies, expressa sceleris vestigia, non expressa signa, sed adumbrata virtutum Ci., haec profecto vides, quanto expressiora … futura sint Ci., expresse conscripta ponere oportet exempla Corn., quid ad exemplar antiquitatis expressius? Plin. iun., expresse dicere Plin. iun., quod ipsum expressius hoc versu Hesiodus significavit Col., ut expressius dicam ali dicatur Aug., expressius continere Cod. I.