abundō -āre -āvī
1. valovito se izli(va)ti, razli(va)ti, stopiti (stopati) čez bregove: Lucr., Plin., quando aqua Albana abundasset L., abundabat fluidus liquor V.; z abl. = kipeti, prekipevati od česa, pluti, valoviti s čim, prepoln biti česa: umore novo mare, flumina, fontes semper abundare Lucr., aestivā Nilus abundet aquā Tib.; o krajih: cruore scaena abundavit Suet.; redkeje o tekočini sami = odteči (odtekati): ut ex his potius plagis humor defluat, quam ex insitione ipsa abundet Col., quae (aqua) ex lacu abundavit, eam nos caducam vocamus Front., si parum sanguinis abundaverit (ex renibus) P. Veg.; pren.: ripis superat mi atque abundat pectus laetitiā meum Pl. srce mi kipi od radosti, vestis in sinus flaccidos abundans Ap.
2. pren.
a) imeti veliko (mnogo) česa, bogat biti česa, na pretek, v obilju imeti česa (naspr. egere, indigere, defici aliqua re); z abl.: Q., Plin. iun., divitiis Ter., Fl., rebus omnibus Ci., (villa) abundat porco, haedo, agno, gallinā, lacte, caseo, melle Ci., ab. apibus V., equitatu C., omni genere copiarum N., caligine O., Copiā rerum Cu.; z abl. abstr. pojmov: amore Ter. presrečen biti v ljubezni, fortunis Acc. ap. Non., fortunā Q., honoribus, consilio, praeceptis philosophiae Ci., barbarie abundat amor O., ab. multitudine Cu. v številu prekašati, venere Plin., numero testium Q., pluribus virtutibus, dulcibus vitiis Plin. iun.; z gen.: quarum abundemus rerum Luc. ap. Non.; occ. (abs.) v izobilju živeti, vsega dovolj (napretek) imeti, bogat biti, srečen biti: sive deest naturae quidpiam sive abundat atque affluit Ci., istum impune eludentem circumfluere atque abundare Ci., Caietam, si quando abundare (polne žepe imeti) coepero, ornabo Ci. ep., egentes abundant Ci., in illis magis abundabit (orator) Q. bo imel več sreče.
b) na pretek, več ko zadosti biti česa, obilovati: Plin. velut abundarent omnia L., quod ex eius populis abundabat L. je bilo nadštevilno; od tod (pozno) preveč biti, odveč biti: Icti.; o zlogih v verzih in govoru: syllaba abundat Don., Prisc. je odveč, je hiperkatalektičen; pesn.: de terris abundant herbarum genera Lucr. obilno klijejo, bohotno poganjajo, ne desis operae neve immoderatus abundes (sc. operā) H. da ne presežeš mere. — Od tod adj. pt. pr. abundāns -antis, adv. abundanter
1. prestopajoč bregove, izlivajoč svoje valove, razlivajoč se, prepoln: flumen abundans Lucr., si amnis abundans exit V., fluvius abundantior aestate Plin. abundantissimus amnis Ci., podobno: menses abundantes Plin. prehude mesečne čišče.
2. pren.
a) obilujoč s čim, (pre)bogat česa; z abl.: locumque delegit ... fontibus abundantem Ci. vodnat, ager abundans omni copia rerum L., ex humidis et abundantibus (sc. humore locis) excitat humorem Vitr., terra abundans frumento et pecoribus Cu., vir abundans bellicis laudibus Ci., abundans ingenio Ci., abundantior consilio Ci., rerum copiā abundantissimus Ci.; z gen.: erat copiosa (via) omniumque reum abundans N., lactis abundans V.; occ. (abs.) = v izobilju živeč, bogat: non illa quidem (supellex) luxuriosi hominis, sed tamen abundantis Ci., haec utrum abundantis an egentis signa sunt? Ci.
b) obilen, preobilen, čezmeren, prekomeren, nadštevilen: non adesā iam, sed abundanti, pecuniā Ci., abundante multitudine freti Cl. zanašajoč se na preobilnost množice = na svojo premoč, abundantes voluptates L., abundantior materia (dar duha, duševna zmožnost) Q., abundantissima cena, abundantissimum epulum Suet., abundanter fructum ferre Plin., abundantius occurrere Ci., abundantissime cenam praebere Suet.; poseb. (o govoru in govorniku) bujen, obširen, v slabem pomenu preobložen, gostobeseden, mnogobeseden: non erat abundans, non inops tamen ... oratio Ci., abundans super necessitatem oratio Q., neque Attice pressi neque Asiane sunt abundantes Q., abundanter dicere, loqui Ci. obširno, izrazito. Subst. neutr. le v zvezi ex abundanti iz preobilja: velut ex apleno et abundanti perditis (tempus) Sen. ph. čas tratite, kakor da bi ga imeli v izobilju in na pretek, cumulus ex ab. Q.; od tod = po nepotrebnem, povrhu še: Icti., addit ex ab. Q.
aburí -ésc
I. vt. zamegliti; vr. zamegliti se, zarositi se, postati moten
II. vi. izhlapevati, izhlapeti, izpuhtevati, izpuhteti
abūtor -ūtī -ūsus sum
I.
1. docela porabiti (porabljati), potrošiti; star. in pesn. z acc.: Ter., Ca., aurum, argentum, tantam rem patriam Pl., suam vim Lucr., prim.: quippe, quas (divitias) honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant S.; navadno z abl.: omni tempore Ci.
2. pren. dodobra porabiti (porabljati) kaj, okoristiti (okoriščati) se s čim, izkoristiti (izkoriščati) kaj: hac libertate ille abusus est Ci. se je poslužil, vestro consessu ... pro summa solitudine abuti Cl. čislati, kakor bi ne bilo nikogar tod, sagacitate canum ad utilitatem nostram abutimur Ci., abuti hostium errore L., libero mendacio L. lagati na vsa usta, brezobzirno, suo iure Plin. iun.
— II. zlorabiti, v slabo obrniti (obračati); star. z acc.: sapientiam tuam Pl.; navadno z abl.: patientiā nostrā Ci., legibus ad quaestum Ci., militum sanguine C. po nepotrebnem kri ... preli(va)ti, insolenter et immodice indulgentiā populi Rom. L., immodicā libertate Cu.; s predik. abl.: scorto sorore nostrā Vulg.; occ. (ret. in gram.) v nepravem pomenu rabiti: Q., Suet., abutimur verbis propinquis (soznačnice) Ci.
Opomba: Obl. s pass. pomenom: ab rege abutamur Varr. ap. Prisc., abuti Val. Max., abusa (sunt) Pl., abusis locis Hortensius ap. Prisc., abutendus Suet.
abwandern vom Land in die Städte: odseljevati se, odseliti se; von einer Arbeitsstelle, das Kapital: odhajati, bežati; (durchwandern) ein Gebiet usw.: prepešačiti
abwehren etwas: braniti se pred, ubraniti (se česa), Angriffe: odbiti, odbijati, (abweisen) zavračati, zavrniti, (verneinen) zanikati; er wehrte ab zagotavljal je, da ne/ni ...
abweichen2 (wich ab, ist abgewichen) von einem Weg, einer Richtlinie: oddaljiti se od; von/aus der Bahn Physik odklanjati se; von einer Aussage, von der Norm: odstopati od; voneinander abweichen razlikovati se; abweichen von Physik ne skladati se z
abwerfen* (zu Boden werfen) odvreči, odmetavati, ein Pferd den Reiter: vreči iz sedla, ein Hindernis: podreti, (abschütteln) Ketten usw.: otresti se (česa); ein Torpedo: izstreliti; (erbringen) Gewinn: prinašati, donašati
abziehen*
1. (entfernen) potegniti dol, vzeti z, sneti, Technik odvleči, potegniti stran; Farbe: odbarvati, vzeti barvo, den Glanz: zmanjšati lesk, die Truppen: umakniti, Schlacke: odstraniti, odstranjevati; den Hut abziehen odkriti se; Wein: pretočiti, pretakati, odtočiti, aus dem [Faß] Fass: odtočiti, iztočiti; die Bohnen: odstraniti nitke; den Schlüssel: potegniti (ključ) iz ključavnice
2. (abrechnen) Mathematik odšteti, odštevati, vom Gehalt: odtegniti, odbiti
3. (glätten) brusiti, zbrusiti
4. (übertragen) ein Abziehbild: prenesti, ein Bild: kopirati, (drucken) odtisniti, Fingerabdrücke, Spuren: sneti, snemati
5. ein Tier: odreti
6. eine Sauce: zgostiti
7. eine Party, Schau, Veranstaltung: uprizoriti
8. (ableiten) Begriffe ... aus: izvajati iz
9. intransitiv oditi, odkorakati; Zugvögel: odleteti; Faden: odvijati se, Gewitter: umikati se, Rauch, Gase: odvajati se, Luft: odtekati; Zieh ab! Izgini!
acabar dokončati, dovršiti, izvesti, zaključiti, izgotoviti; mučiti, nadlegovati; izčrpati, porabiti; pokvariti (zdravje); doseči, dobiti; končati se, zaključiti se; umreti
acabar a. con alg. od koga kaj doseči
es cosa de nunca acabar temu ni ne konca ne kraja!
antes que acabes, no te alabes ne hvali dneva pred nočjo
acabar con alg. opraviti s kom
¡esto acabará conmigo! tega ne morem več zdržati! to bo moj konec!
acabar con a/c uničiti, pogubiti
acabar de entrar pravkar vstopiti
acaba de llegar pravkar je prispel
acabar de comer pojesti
acabar de escribir do konca napisati; nehati s pisanjem
acaba de publicarse pravkar izšlo
¡acaba de parir! izreci no že (kar misliš)!
acabar en punta šiljast biti
acabar en vocal na samoglasnik se končevati
acabó por comprender končno je uvidel
acabó diciendo que na koncu je dejal, da