audāx -ācis, adv. audāciter (redko pri Ci.), pogosteje audācter (audēre)
1. nav. v slabem pomenu = (pre)drzen, blazno smel, vratolomen, hud, silovit: animus S., V., temerarius et audax homo, mulier audax Ci., Verres homo audacissimus atque amentissimus Ci., adulescentes quosdam eligit cum audacissimos tum viribus maximis N., audax Iapeti genus H. predrzni Prometej, audax cave sis Cat. silovit, Cerberus a. Tib. hud, impium atque audax caput Sen. tr., audax usque ad insaniam ali ad usque insaniam Amm., multa scelerate, multa audaciter, multa improbe fecisti Ci., facinus... ut inconsulte, ita audacter coeptum, nec consulte et timide reliquerunt L.; enalaga: a. facinus Ter., factum V.; subst. audāx -ācis, m predrznež, vratolomnež, v pl. tudi = hudobneži: Ci.
2. occ. v dobrem pomenu = smel, drzen, srčen, pogumen, neustrašen: poëta H. smeli (= ki se ne boji rabiti nenavadne izraze in govorne obrate), audacem faciebat amor O., audacissimus ego ex omnibus Ci., porge audacter ad salutem bracchium Pl., facit, ut te audacter moneam Ter., audaciter hoc dico, iudices Ci., audacter hoc dico, non temere confirmo Ci., audacter libereque dicere, audacter respondere, alicui Ci., dic audaciter Sen. rh., audaciter cum aliquo loqui Sen. ph., audacius de studiis humanitatis disputabo Ci., hostes audacter tela coniciunt C., audacius instare hostibus N., audacius resistere ac fortius pugnare C., audacissime prorumpere C., omnia audacissime incipere L.; z loc.: audax ingenii Stat., animi Stat., Cl.; z abl.: audax iuventā, viribus audax V. drzno se zanašajoč na..., audax verbis Q., irā Sil.; z ad: supra vires audacem esse ad conandum L., paulo ad facinus audacior Ci.; z in in acc. (za kaj): Liber animum audaciorem in omnes conatus facit Sen. ph.; z in in abl. gerundivi: audax... in convocandis hominibus et armandis Ci.; pesn. z inf.: audax omnia perpeti H. drzno pripravljen, audax... leges inponere lunae Pr.; enalaga: audax negotium! dicerem impudens, nisi... Ci., consilium... temerarium magis quam audax L., audacia verba Q. nenavadne, pesniške, audacior hyperbole Q., solito audacior loquacitas Cels., spes audacior Plin.
Zadetki iskanja
- audeō -ēre, ausus sum (iz *audus = avidus; prim. aveō1, avidus) semidep.
1. željan biti, (po)želeti, volja je koga, marati, hoteti, hoče se komu; non audeo srce mi ne da: quos ubi confertos audere in proelia vidi V. da si žele boja; z inf.: non audes mihi subvenire? Pl. ali se ne moreš odločiti...? auden participare me, quod commentus es? Pl. hočeš...? aude, hospes, contemnere opes V., sapere aude H. volja te bodi odločiti se, nec longius audet abire O.; abs.: si audes (kontr. sōdēs, gl. to geslo) če te je volja, če ti je drago, če hočeš tako dober biti: da mihi hoc, si audes Pl.
2. opogumiti (opogumljati) se, (pre)drzniti si, upati si, drzno lotiti se česa, drzno (po)skusiti (poskušati) kaj; abs.: V., H., Q., audendum atque agendum ait in tanto malo esse L., audendo atque agendo res Romana crevit L. po smelosti in delavnosti, Romani audendo et fallendo magni facti S. fr., hos... novos magistros nihil intellegebam posse docere quam audere Ci. kakor drzno nastopati, kakor drznosti, periculosius esse deprehendi quam audere T., duo itinera audendi T., ausos libertas sequetur T.; z adv.: neque ausurum contra Seianum T. Sejan si ne bo upal nasprotovati, longius audere T. dalje si upati, unde rursus ausi T. od tod pa upajoč si zopet priti na plano; s praep.: adversus Neronem ausus T., a. istas in usque manus Stat.; z inf.: Pl., Ter., H., Cat. idr., qui de meo facto non dubitem dicere, de Ligarii non audeam confiteri Ci., eodem loco non sunt ausi manere N., qui pulsi loco cedere ausi erant S., bene ausus vana contemnere L., vitigeni latices in aquāī fontibus audent misceri Lucr.; v pass.: si animadverterent auderi adversus se... dimicari N.; z acc. pron. neutr.: ausus es hoc ex ore tuo Enn. ap. Ci., cotidie... quid nostri auderent, sollicitationibus perclitabatur C., quid victor non audebit? Ci., sibi alia omnia audebant Ci., ausurum se in tribunis, quod princeps familiae suae ausus in regibus esset L., si quid in morbo petulantius ausi sunt adversus medentem Sen. ph., audendum aliquid pro patria etiam cum periculo ratus Iust.; pesn. in poklas. tudi z drugimi obj.: audent cum talia fures V., studiisque ardentibus ausum talia deposcunt O., a. tantum facinus Ter., L., desperatio audere ultima... cogit L., a. multa dolo, pleraque per vim L., privatis ut opibus, ita consiliis magna ausus Vell. ob svojem in v svoj dobiček, plus in eo dilectu Valens audebat T., a. proelium, aciem T. drzno spustiti se v boj, vim cultoribus et oppidanis ac plerumque in mercatores T.; v pass.: audeantur infanda L., omnia et conanda et audenda esse Magnetibus L., non ab Scipionibus... quicquam ausum patratumque fortius quam tunc a Caesare Vell., ausis ad Caesarem codicillis T.; za nikalnico s quin: ut non audeam profecto, percontanti quin promam omnia Pl. da ne zdržim, da se ne bi opogumil. — Od tod
1. adj. pt. pr. audēns -entis, adv. audenter drzen, smel, pogumen: audentes Fortuna iuvat V., audentes deus ipse iuvat O., nihil gravius audenti quam ignavo patiendum T., tu ne cede malis, sed contra audentior ito V., puer quidam audentior ceteris Plin. iun., audentior spes Val. Fl., audentior oratio T., audentissimi cuiusque procursus T., audenter dicere Ulp. (Dig.), Vulg., multa audentius inseri possunt Q., audentius progredi T., audentius iam onerat Seianum T., audentius hostem increpans Stat.
2. subst. pt. pf. ausum -ī, n drzen (nevaren) poskus, podjetje, početje: ausi paenitet O., magnis excidere ausis (ne dovršiti, ne dognati) O., ausis indulgere O., auso potiri (izvršiti) V., O., at tibi... pro talibus ausis di... persolvant grates dignas V., ausi nullius capax natura T.
Opomba: Star. pf. ausī: Ca. ap. Prisc.; nenavaden cj. pf. auserim: Ambr.; star. opt. (pōtēntīālīs) ausim -is -it -int drznil(i) bi si, upal(i) bi si: Pl., Ter., Acc. ap. Non., Cat., Pr., Tib., Lucr., Q., Plin. iun., nec, si sciam, dicere ausim L., quis non spondere ausit L., non ausim Ci. (Brutus 18), de grege non ausim quicquam deponere tecum V., neque illi detrahere ausim coronam H., et nihil est, quod non effreno captus amore ausit O., nobis nihil comperti affirmare ausim T. - audience [odjɑ̃s] féminin avdienca, sprejem; razgovor; juridique seja sodišča; poslušanje, pozornost, zanimanje; poslušalstvo; sodna dvorana; razprava; zasliševanje
salle d'audience sejna dvorana
ce projet mérite l'audience du ministre ta načrt zasluži ministrovo pozornost, da o njem sliši minister
donner audience à quelqu'un poslušati koga
recevoir en audience un ambassadeur sprejeti v avdienco veleposlanika
solliciter, demander une audience du directeur prositi za razgovor z direktorjem
l'audience a eu lieu à huis clos seja sodišča je bila pri zaprtih vratih
trouver, avoir audience auprès de quelqu'un naleteti pri kom na odprta ušesa, na odziv
tenir, ouvrir, fermer une audience imeti, začeti, končati sejo - audientia -ae, f (audiēns)
1. sluh: surdis fruendam reddere audientiam Prud. gluhim sluh povrniti.
2. poslušanje, posluh, pozornost: exsurge, praeco, fac populo audientiam Pl. stori, da nas bo moglo ljudstvo poslušati, audientiam facere praeconem iussit L. da se mu naj pridobi posluh, facit ipsa sibi audientiam oratio Ci. sam doseže posluh, audientia fit alicui Ci. posluh se omogoči komu; poslušanje = učenje: ad primam legum audientiam venire Cod. I. začeti z učenjem prava; poslušanje in razsojanje o kakem pravnem primeru, sodniško razsojanje: Cod. Th., Cod. I. - audītiō -ōnis, f (audīre)
I. act.
1. slišanje: vox auditionis Vulg. lahko slišen glas; met. sluh (klas. audītus): musicae auditiones Vitr. posluh za glasbo, auditio aëriae naturae particeps Ap.
2. poslušanje; abs.: auditio et cogitatio Ci. poslušanje in premišljevanje, multa lectione atque auditione assequi Q.; z gen.: (pueri) fabellarum auditione ducuntur Ci.; poslušanje pri kakem učitelju, met. = predavanje: ab auditione alicuius venire Sen. rh., sedere in scholis auditioni operatos Plin., egredi ex auditione, colere (obire obiskovati, hoditi na) auditiones, ἐξωτερικὰς auditiones facere Gell.
— II. pass. slišanje = kar se sliši ali se je slišalo govoriti, (poslušana, slišana) govorica: hoc solum auditione expetere coepit, cum id ipse non vidisset? Ci., si accepissent famā et auditione esse quoddam numen... deorum Ci.; met. prazne besede (marnje), govorica na splošno: ut levem auditionem habeant pro re compertā C., his rebus atque auditionibus permoti C., fictae auditiones Ci., falsas auditiones depellere T., mala auditio Vulg. - Aufbietung, die, unter Aufbietung aller Kräfte z napenjanjem vseh sil
- auferō -ferre, abstulī, ablātum
I.
1. odnesti (odnašati), odpraviti (odpravljati), stran, vkraj spraviti (spravljati), stran da(ja)ti, stran vzeti (jemati): aufer manum! Pl. roko proč! auferre mensam Pl., vos haec intro auferte! Ter., auferre aulam in fanum Pl., multa palam domum suam auferebat Ci., fratrem suum... semianimem inter manus domum ablatum L., auferre ab ianua stercus Pl., sacra publica... ab incendiis procul L., Sopater de statua C. Marcelli vix vivus aufertur Ci., auferri ex proelio prope exsanguem L., inter manus e convivio tamquam e proelio auferri Ci. (o pijanem človeku), multos secum levis (aether) abstulit ignes Lucr., hi per dilectum alibi servituri auferentur T.; abs.: aufer! H. nà, vzemi! auferendi casus = ablativus: slovničarji; pesn.: deûm regnator nocte caecā caelum e conspectu abstulit Acc. fr., ore nostro caput incolume abstulisti Ph. si iz... žrela potegnil(o); refl. in med. = odpraviti se, oddaljiti se, preminiti, izginiti: te, obsecro hercle, aufer modo Pl., aufer te domum Pl., aufer te hinc Ter., se ipsos e conspectu nostro abstulerunt Ci., seque ex oculis avertit et aufert V., eripere se auferreque ex oculis Sen. ph., oculis sese abstulit Sil., conversisque fugax aufertur habenis V., pennis aufertur Olympum V. ali in silvam pennis ablata refugit V. ali (Perseus) aufertur in ortus O. odleti, ex oculis auferri T.
2. (o valovju, rekah, vetru idr.) zanesti (zanašati), odplaviti (odplavljati): tibi provectas auferet unda rates Pr., ne te citus auferat axis O., auferre calcaribus equum Sil., proventum optimum frumentorum fluvius improvisus... abstulit Aug.; poseb. pogosto v pass.: Crassipedis ambulatio ablata Ci. ep., in agris passim inundatis pecua ablata L., vento... celeriter e conspectu terrae ablati sunt L., auferor in scopulos O., impetu amnis ablati sunt Cu., (bubo)... traversus (poševno) aufertur Plin., milites... pavore fugientium auferebantur T. raztreseni po gozdovih.
3. pren.
a) s seboj potegniti, s seboj zanesti (zanašati), zavesti (zavajati): ne te auferant aliorum consilia Ci. ep., abstulere me velut de spatio Graeciae res L. so me odvrnile (od mojega predmeta), somnus... aufert intentum Veneri H., auferimur cultu O. premamlja (vara) nas oprava (nakit), quem inter equites... conturbatos alienus terror abstulerat Cu., aufert animum et digredi cogit contemplatio Plin., se inani verborum torrenti dare quasi tempestatibus quo volent auferendum Q., admiratione auferimur Q.
b) kaj (o)pustiti, nehati s čim, okaniti se česa: iurgium hinc auferas Pl. proč s..., cavillam aufer Pl., aufer nugas Pl. brez šale, aufer mi „oportet“ Ter. pusti tisto „treba je“, aufer istaec tua terricula Acc. ap. Non., aufer abhinc lacrimas Lucr., aufer frivolam insolentiam Ph.; z inf.: aufer me vultu terrere H.; abs.; insanis? aufer. Ter.
II.
1. s seboj vzeti (jemati) v dobrem ali slabem pomenu, večinoma pa v slabem = protizakonito ali s silo vzeti (jemati), odvze(ma)ti, odvleči, odnesti (odnašati), ugrabiti, oropati, ukrasti: securim atque lorum Ca. fr., commentarios quosdam Aristotelis Ci. s seboj domov vzeti (za branje), auri quinque pondo abstulit Ci., ea, quae apportarat, abstulerunt N., auferre observantibus etiam oculos L., Chio per vim signa pulcherrima dico (Verrem) abstulisse Ci., signa... ab Heio e sacrario Verres abstulit Ci., auferre pecuniam de sanctiore aerario Ci., aurum de medio L., pecuniam in ventre Ci. = pognati po grlu.
2. occ.
a) izsiliti (izsiljevati): Verrem HS quadringenties contra leges abstulisse Ci., potuit a Leonida nummorum aliquid auferre Ci. ep.
b) s kakim orodjem odvze(ma)ti = odrezati, odsekati, odbiti, tudi odtrgati: auriculam mordicus auferre Ci. ep. odgrizniti, caput auferre alicui V., L., Pers., dextram precantis abstulit O., linguam ei abstulit ense fero O.; pren. (kraj od kraja) ločiti, odločevati, oddeljevati: mare... Europam auferens Asiae (dat.) Plin., Armenia Euphrate amne aufertur Cappadociae Plin.; tako tudi o geografih: sunt et qui ulteriorem ripam Aethiopiae auferant annectantque Africae Plin.
3. pren.
a) odvze(ma)ti, vzeti, jemati, odtegniti (odtegovati): caligo rei faciem abstulit Cu., prospectum oculorum nubes pulveris abstulerat Cu., auferre regi caelestes honores Cu., hi ludi XV dies auferent Ci. bodo odvzele = bodo trajale 15 dni, auferre alicui vitam Ci., O., vitam data potione Q., ne cum sensu doloris aliquo... spiritus auferatur Ci., alicui non modo spem victoriae, sed etiam voluntatem defensionis auf. Ci., periculum omne auf. Ci. vse nevarnosti rešiti (koga), auferri periculo Plin. iun. iz nevarnosti rešiti se, auferte metūs V., cui timor aut cupido somnos aufert H., auf. curas H., auferat omnia irrita oblivio L., quae tibi membra pudorem abstulerunt O., auf. misericordiam, obsequia meliorum T., media orsa loquentis Stat. presekati (prestriči) govorečemu besedo, seči mu v besedo, abstulit virtus parricidam Fl. je rešila, auf. fugam Fl. beg onemogočiti, tuas et palatii tui auferre annonas Amm. tebi in tvojemu dvorjanstvu dohodke odtegniti.
b) occ. α) razdejati, pokončati, uničiti: mors Achillem abstulit H. je unesla, pobrala, Drusum matura mors abstulit Fl., auferat hora duos eadem O., quam (Ardeam) postquam barbarus ignis abstulit O., quodcumque fuit populabile, flammis Mulciber abstulerat O. β) odtujiti komu: longe hunc ab hoc genere auf. Ci.
III.
1. odnesti (odnašati) kaj kot sad svojega delovanja, truda idr. = dobi(va)ti, pridobi(va)ti si, doseči: pretium Pl., praemium Suet., de improbis viris auferri praemium et praedam decet Pl., ut illuc, quod me oras, impetratum ab eo auferam Pl., hicine ut a nobis tantum hoc argenti auferat? Ter., id inultum numquam auferent ali samo non sic auferent Ter. kazen za to jim ne uide, quis unquam ad arbitrum, quantum petiit, tantum abstulit? Ci., eo plus opis auferret, quo minus attulisset gratiae Ci., Quinctius a Scapulis paucos dies aufert Ci. dobi odloga malo dni, responsum auf. ab aliquo Ci., secum auf. gloriam sempiternam Ci., ut in foro statuerent (statuas), abstulisti Ci. si z vso silo dosegel, aufert Pacuvius docti famam senis H. si je pridobil glas, Tarquinius... pestiferum hins abstulit gaudium L.
2. povzeti kaj iz česa, sprevideti, spoznati: quis est in populo Romano, qui hoc non ex priore actione abstulerit (z ACI) Ci. - Aufgebot, das, (-s, -e) (Apell) poziv; für eine Vermählung: oklic; aller Kräfte, Truppen: zastavitev; pritegnitev; unter Aufgebot ... z vsemi silami, četami ...; Sport für einen Wettkampf: ekipa
- aufgehen*
1. (sich öffnen) odpreti se, odpirati se, Naht: parati se, Geschwür: predreti se, Tau: odviti se; Saat: vznikniti, skaliti, kaliti; Teig: vzhajati, Gestirne: vzhajati, vziti; Vorhang: dvigniti se; figurativ Gedanken, Entschlüsse: poroditi se, porajati se
2. Rechnung: iziti se
3. aufgehen in zliti se z, pretapljati se v; in Arbeit aufgehen živeti samo za (delo); in Flammen aufgehen pogoreti, zgoreti; X ist in Flammen aufgegangen X so pogoltnili plameni - aufhören prenehati, nehati se; aufhören mit nehati/prenehati z
- aufnehmen*
1. Gäste, in einen Verein, in die Kirche, Zeitung: sprejeti, sprejemati, (einbeziehen) vključiti, in eine Liste: vpisati; Empfindungen, Reize, Licht: zaznavati, Nahrung aufnehmen hraniti se
2. aus dem Darm, Sauerstoff usw.: absorbirati, vsrkavati, vsrkati, črpati, resorbirati, adsorbirati; Gerüche, Feuchtigkeit: navzeti se (vonja, vlage), adsorbirati, privzemati, privzeti (vonj, vlago)
3. (fassen) držati
4. (hochheben) dvigniti, dvigovati, vom Boden, eine Laufmasche: pobrati, pobirati, der Bagger Erdmaterial: zgrabiti; Hund - eine Fährte: slediti (sledi); eine Anregung, Diskussion: prevzeti (pobudo), priključiti se (diskusiji), vključiti se (v diskusijo)
5. Schwingungen, eine Last: prestrezati, prestreči, Kräfte: prevzemati
6. eine Anleihe, Hypothek: najemati, najeti
7. (beginnen) začeti (z)
8. (festhalten) schriftlich: zapisati (si), zapisovati (si), fotografisch: fotografirati, slikati, einen Film, den Ton: snemati, posneti
9. (auffassen) dojemati, dojeti, razumeti in sich aufnehmen sprejemati, asimilirati; es mit jemandem/etwas aufnehmen spoprijeti se z - Aufpreis, der, doplačilo, pribitek; gegen Aufpreis z doplačilom
- aufräumen pospraviti, pospravljati, mit etwas aufräumen figurativ pomesti z; eine Seuche unter der Bevölkerung: zdesetkati (prebivalstvo)
- aufsprühen napršiti, aufsprühen auf X X obrizgati z; intransitiv Flammen: pršeti
- auftrumpfen beim Kartenspiel: izigrati aduta; nadigrati (koga); auftrumpfen gegen figurativ nastopati proti; auftrumpfen mit postavljati se z
- aufugiō -ere -fūgī (-) ubežati, pobegniti, uteči; abs. ali intr.: aufugerim potius quam redeam Ter., auf. aliquo, domo, hinc aliquā plateā, exsulatum Pl., si aufugisset (archipirata), si vincula rupisset Ci., iam aliquantum spatii ex eo loco, ubi pugnatum est, aufugerat L.; pesn. in poklas. z acc. = izogniti (izogibati) se koga, česa, ogniti (ogibati) se koga, česa: aufugiens aspectum... parentis Ci. poet., quae sol aufugit Hyg., ab his, quos aufugit, reprehensus Cod. I.
- Auge, das, (-s, -n) oko; Pflanzenkunde očesce, oko; beim Hammer: uho; auf Würfeln, Karten: pika, točka, vrednost v točkah, auf der Suppe (Fettauge) cinek; das Auge des Gesetzes oko postave; die Augen [offenhalten] offen halten paziti, gledati; die Augen zudrücken/zumachen mižati; die Augen anstrengen napenjati oči; ein Auge riskieren na hitro/skrivaj pogledati; ganz Auge sein biti pozoren, pozorno gledati; ein Auge haben auf paziti na, zanimati se za, vreči oko na; spodleteti; keine Augen haben für ne imeti občutka za; seinen Augen nicht trauen ne verjeti svojim očem; so weit das Auge reicht do koder sega oko; jemandem Augen machen spogledovati se z
an: an den Augen ablesen brati iz oči
aus: aus den Augen verlieren izgubiti iz oči; aus den Augen, aus dem Sinn izpred oči, iz misli
in: im Auge behalten opazovati; ins Auge fassen opazovati; načrtovati, razmišljati o; ins Auge springen pasti v oči, biti opazen; ins Auge gehen imeti nezaželene posledice; im Auge haben imeti pred očmi, predočiti si
mit: mit bloßem Auge s prostim očesom; mit offenen Augen z odprtimi očmi; mit den Augen verschlingen požirati z očmi; mit einem blauen Auge davonkommen poceni jo odnesti
unter: unter vier Augen med štirimi očmi; unter meinen Augen pred mojimi očmi; unter die Augen treten stopiti/priti pred oči
vor: vor/unter meinen Augen pred mojimi očmi; vor Augen haben imeti pred očmi, predočiti si; vor Augen halten/führen predočiti (si); mir wurde schwarz vor den Augen stemnilo se mi je pred očmi - äugeln pogledovati (skrivaj), äugeln mit spogledovati se z; einen Baum: okulirati; Gerste: kaliti
- augeō -ēre, auxī, auctum (prim. gr. αὔξω, αὐξάνω množim, lat. auctor, augustus, auxilium)
1. rasti, rast pospešiti (pospeševati) čemu, v rasti spešiti kaj, oplajati, (o)rodovititi: quidquid est hoc, omnia animat, format, alit, auget,... Pac. ap. Ci., (aër) concretas in nubes cogitur humoremque colligens terram auget imbribus Ci., quodcumque alias ex se res auget alitque Lucr., (ilex) aucta in altitudinem S. visoko zrasel, corpus augere volentibus... conducit inter cibos bibere Plin., Aegyptus alendis augendisque seminibus ita gloriata est, ut... Plin. iun. se je tako ponašal s plodnim uspevanjem semen, da...
2. večati, poveč(ev)ati, (raz)širiti, množiti, pomnožiti (pomnoževati), ojačiti, ojačati (ojačevati), (o)krepiti, poviš(ev)ati, pospešiti (pospeševati): vulnus secando Cu., spatium itineris, munitiones C., Esquilias L., pomerium urbis T. razširiti, numerum Pl., numerum dierum Ci., cur legatorum numerus auctus? Ci., aug. caelestium numerum L., (Iuppiter) augeat annos O. daj dolgo življenje, augentur copiae C., aug. copias, exercitum S., nondum satis aucto exercitu T., aug. volucrum turbam O., muros civitatis T., vallum turresque castrorum augebat T. je ojačal, naves turribus auctae T. utrjene, aug. alicuius censum Ci., summam pecuniae L., vectigalia C., tributa provinciis Suet., patrimonium Ci., rem (svoje imetje) Ci., N. ali rem bene Ter., rem familiarem C., divitias, possessiones suas N., augendo aerario T. v okrepitev državne zakladnice, aug. munus cumulatius Ci., si qua (dona) ipse meis venatibus auxi V. sem pomnožil s svojim lovežem, urbem (število meščanov) asylo facto aug. Vell., eae urbes (število prebivalcev teh mest) brevi multum auctae S.; augere se Suet. skrbeti sam zase; aug. flammam O., incendium Cu.; o vodovju: Acesines Indum auget Cu. dovaja Indu vodo; pesn.: auxerat articulos macies O. = je kazala debelejše, formam cultu O. bolj na svetlo staviti, forma aucta est fugā O. se je še bolj kazala; v pass. = rasti, narasti (naraščati): aucto mari S. fr., amnis nimbis hiemalibus auctus O. narasel, fons... simul cum oceano augetur minuiturque Plin., fons... pariter cum eo (Nilo) descrescit augeturve Plin.; aug. cognomentum in barbarum T. v barbarsko obliko zategniti; v pass. o osebah: his copiis auctus Cu. s temi (vojaškimi) pomnožki, Civilis societate Agrippinensium auctus T. okrepljen, novis ex rebus aucti T. zaradi novih razmer podstavljeni, auctus omine T. spodbujen, auctus adiutusque a Demosthene N. uspešno podpiran, tu a me auctus es in petitione quaesturae Ci. si bil podpiran, sem te podpiral; z abstraktnim obj.: gloriam Ci., Suet., gloriam a patre acceptam virtutibus auxit N., aug. auctoritatem alicuius Ci., ne deterioribus honos augeatur Ci., aug. eloquentiam, orandi facultatem Q. pospeševati, orationem Q. glas govora poviš(ev)ati, familiaritatem inter mulieres L., favorem Vell., spem Ci., C., Cu., suspicionem Ci., alicuius suspiciones L., simultatem eius N., eius amentiam S., metum Ci., Cu., timorem Ci., L., formidinem Cu., terrorem C., S., Cu., alicui licentiam C., vos orat, ne suum luctum patris lacrimis, patris maerorem suo fletu augeatis Ci., augebatur eius molestia fletu sororis Ci., aug. alicuius dolorem Ci., laetitiam Suet., hoc vitium aetas non minuit, sed auget Ci., aug. vim morbi L., vires Lucr., O., vires eloquentiae Q., opes N., in singulas dies nostrae opes augentur Ci., quibus rebus opes augeantur C., opes nostrae contusae, hostium auctae S., aug. populi Rom. imperium Ci., rem publicam Ci., S., res (občinstvo) eorum civibus, moribus (po uredbah), agris aucta S., aug. industriam poëtae ad scribendum Ter., alicui ingenium S. fr., suis animum S. ali animos Samnitibus L. povečati pogum, civium improborum auges animos, bonorum spem debilitas Ci. ep., nostris animus augetur C. raste, aucto animo T. spodbujenega duha, bellum augetur C. se širi, festinatione periculum augere Cu., periculum augetur C. se veča, quod quibusdam solacio est, mihi auget quaestionem Ci. mi vzbuja željo, da preiščem stvar.
3. pren.
a) v govoru kaj večati, poveč(ev)ati = kaj večje kazati, kakor je (v resnici), prevelič(ev)ati, pretiravati: non verbi neque criminis augendi causā complector omnia Ci., vereor, ne, qui haec non viderint, omnia me nimis augere arbitrentur Ci., aug. multitudinem de industria Cu., falsa per metum Cu., aliquid in maius L., cuncta ut ex longinquo aucta in deterius adferebantur T., aucta est apud hostes eius rei fama T., modica de moribus adulescentis neque in falsum (po krivem) aucta rettulit T.; occ. v govoru kaj veličati, povelič(ev)ati, na svetlo staviti (postavljati), prehvaliti, povzdigniti (povzdigovati): hanc decisionem Rosci oratione et opinione augere licet, re et veritate mediocrem et tenuem esse invenietis Ci., neque vero verbis auget manum suum..., sed etiam extenuat Ci., augere alterum aut minuere se Ci., augere amplificareque res Ci., aug. hostium vim et copias et felicitatem Ci., peccati atrocitatem Corn., augere, quos infra est Q., aug. principis munus Plin. iun.
b) koga ali kaj s čim obilno preskrbeti (preskrbovati), obdariti (obdarjati), (o)blagodariti, (o)bogatiti, (o)blagostiti, osrečiti (osrečevati), obsuti, obsipati: cives suos copiā rerum Ci., Sullanos possessores divitiis augetis Ci., cives suos agro atque urbibus augeri maluit, quam... N., auget te atque onerat bonis condicionibus Ci., aug. aliquem scientiā Ci., aug. linguam Ci. bogatiti, aram Pl. obogatiti = poveličevati (z daritvami), vos precor quaesoque, uti... ea mihi... bene verruncent, eaque vos omnia bene iuvetis, bonis auctibus auxītis (gl. opombo) Formula vetus ap. L. da oblagostite s srečnim uspehom, senectus augetur consilio, ratione, sententiā Ci. je bogata z..., obiluje z..., gravius est spoliari fortunis quam non augeri dignitate Ci., augeri honore Ci. ali honoribus H., T., Suet., augeri gratulatione Ci., largitione potissimos amicorum auxit T., iuvenem... liberalitate auget T., privignos imperatoriis nominibus auxit T., augetur et Agrippina cognomento Augustae T., auctus liberis Pl., Sen. tr., T. ali filiolo Ci. ep. ali filiā T., auctus praedā Ci., spoliis ornatus auctusque Ci., auctus beneficio Ci. ep., urbem omnibus rebus auctam et ornatam cepit Ci., aucta hereditate viri Macr. dedinja za svojim možem; tudi brez abl. = komu pripomoči (pomagati) do imetja, veljave, časti, koga povelič(ev)ati: rem publicam decorarat atque auxerat Ci., illud populi Romani nomen auxit, quod... Ci., solum te commendat augetque temporis spatium Plin. iun.; augeri v komediji v slabem pomenu = α) zadet biti: herus damno auctus est Ter., maerore augeor Pl. žalost me obhaja. β) izgubiti: iam libertā auctus es? Pl. ali zdaj nimaš več osvobojenke? — Od tod adj. pt. pf. auctus 3, le v komp. auctior -ius bolj pomnožen, povečan, povišan, povzdignjen, večji, obilnejši: aegritudo auctior Pl., fortuna, maiestas auctior L., socii honore auctiores C., genus amplissimum acceptum maius auctiusque (bolj čaščen, v večji časti) reliquit L., auctior animi vis Lucr.; superl. le: auctissima basis Trebellius Pollio.
Opomba: St.lat. opt. auxītis (= auxeritis) L. (prim. ausim: audeo); fut. augeam It. - auget [ožɛ] masculin koritce; posodica za vodo za ptice
auget de meule koritce z vodo za brus