īnscientia -ae, f (īnsciēns)
1. nevednost: in tantis tenebris inscientiae … lumen menti meae praetulisti Ci., excusatio inscientiae Ci.; s subjektnim gen.: hostium C., vulgi C., interpretum Ci.
2. z objektnim gen.: neveščnost česa, nepoznavanje česa, neznanje česa, neizvedenost v čem, neveščina o čem: locorum C., eius usūs (sc. lini) C., belli N., tradendi Q.
Zadetki iskanja
- inselvarsi v. rifl. (pres. mi inselvo)
1. knjižno skrivati se v gozdu
2. knjižno zarasti, zaraščati se (gozd) - īn-serō2 -ere -seruī -sertum
1. dejati (devati), vtakniti (vtikati) v kaj, vde(va)ti kaj: Ter., Iust., Sen. tr., Col., Q. idr., caput in aversam lecticam (in tentoria L.) inserens Ci., homo collum in laqueum inserens Ci., cibum alicui in os i. Ci., aliquid in ignem C., rostrum lagoenae inserere Ph., sera inserta posti O., falces insertae longuriis C., collo inserta catena Cu. dana okoli vratu, gemmas soleis i. Cu. vložiti, pellis auro inserta V. z zlatom prepletena, inseritur radiis subtemen O. z votkom se osnutek prepleta, pollicem per os Suet., uno lino decies HS Tert. na eno vrvico nanizati biserov za cel milijon sestercijev; brez določila na vprašanje kam (kje): trecentos inseris H. (spravljaš na ladjo), quidquid inserueris, vimine diligenter ligato Col., surculus insertus Col., insertae fenestrae V. (v steno) vdelana, inserto latices infundere cornu V., telum L. poriniti; pren.: nunc inserite oculos in curiam Ci. ali in pectora O., oculos huic miraculo Val. Max. oči obrniti, pogledati na (v) …
2. metaf. vtakniti (vtikati), vde(va)ti), vstaviti (vstavljati), vmeša(va)ti, vplesti (vpletati), spraviti (spravljati) v kaj: historiae iocos O., supersunt aliqua epistulis inserta T., querelas et ambiguos sermones T., rationes orationibus T., nomen famae T. (Dial.) proslaviti svoje ime, nomen suum verum carmini Lact., nomina Aeacidis O., annalibus Suet., aulaï carminibus Q., agris meis praedia Plin. iun., consilium Pl., aliquid sermoni Cu., versūs, negotiis munus, Hispanum nomen Latinae orationi Q., prandiis subditicios ignobiles Amm., stellis aeternum decus H., ignobilitatem suam magnis nominibus i. T. proslaviti se, pedites globo inserti Sil., commentariis falsis insertos Vell.; pesn.: aliquem vitae i. Stat. komu življenje ohraniti; refl. vmeša(va)ti se, vtakniti (vtikati) se, vplesti (vpletati) se, vključiti (vključevati) se v kaj, pridružiti (pridruževati) se komu: Vell., insere te turbae O., nec te insere bellis O., inserentibus se centurionibus T. ker so vmes posegli (posegali), sese fortunae T. vsiliti se v visoko dostojanstvo, se viris Val. Max.
3. occ. koga uvrstiti (uvrščati) kam: si me lyricis vatibus inseris H., Pleiadum choro aliquem H. sprejeti med … , stellis i. H. smrtnost podeliti, insertus civium numero Suet., insertus Liviorum familiae Suet., publicanum his nominibus Plin. iun., cum imaginibus Caesarum Suet. - insert2 [insə́:t] prehodni glagol
vložiti, vstaviti, vriniti (in, into v, between med)
elektrika vključiti, priklopiti; dati v časopis, inserirati; vreči v (kovanec) - īnsertō -āre -āvī -ātum (frequ. k īnserere2) vtikati, vdevati v kaj: clipeo sinistram insertabam V., manum leonibus Sen. ph. v levovo žrelo, caput nubibus Sil., dextras catenis Stat., insertato cultro Prud., omni parti atque particulae (corporis) sese i. Cael. prodirati v … (o vinu).
- inset1 [ínset] samostalnik
vložen list (v knjigi), priloga, dodatek; slika, vstavljena v večjo sliko; vložek; pritekanje plime - īn-sībilō -āre
1. intr. pihati, piskati, sikati, hrumeti, cvrčati, bučati v kaj: ubi trux insibilat eurus, murmura pinetis fiunt O., membris insibilat ignis Sil.
2. trans. sikajoč vpihniti kaj: Erinys atros tumores i. Sil. (jezo). - inside1 [ínsaid] pridevnik
notranji
figurativno notranji, zaupen, iz prvega vira, v hiši zaposlen, v hiši narejen
britanska angleščina, ekonomija inside broker uradni senzal
inside diameter notranji premer
ameriško inside director član uprave
inside dope skrivne informacije, zaupno obvestilo
inside information zaupno obvestilo
inside job delo člana ali koga, ki pozna organizacijo
ameriško inside man vohun v organizaciji
inside track šport notranja steza; pogovorno prednost, ugoden položaj - inside3 [ínsáid] samostalnik
notranjost, notranja stran, notranji del
figurativno bistvo, srž
pogovorno notranjščina, želodec, drob
pogovorno potnik v poštni kočiji
pogovorno sredina
ameriško, sleng zaupno obvestilo
matematika ploščina
from the inside od znotraj
inside out notranja stran navzven, obrnjen
to turn s.th. inside out narobe obrniti, postaviti na glavo
to know s.th. inside out znati kaj na pamet, dobro kaj poznati
ameriško, sleng on the inside poučen o čem, (so)udeležen
to look into the inside of s.th. natančno kaj preiskati
the inside of a week sredina tedna - inside4 [insáid] predlog
v (hiši, notranjosti) - īn-sideō -ēre -sēdī -sessum (in [praep.], sedēre)
I. intr.
1. v čem ali na čem sedeti: insidere equo Ci., L., Cu. idr., toro O., curru Sen. tr.; occ. kje stalno prebivati, nastanjen biti: Mel., (penates) penitus insident Ci.
2. metaf. trdno zasedati kaj, osta(ja)ti, bivati, (ob)tičati kje, pripe(nja)ti se na kaj, k čemu, trdno držati se česa: insidens capulo manus T. ki je krepko držala ročaj, ex ipsorum incommodo nullus dolor insidet Ci., his insidentibus malis Ci., in animo fictum crimen (virtus) insidet Ci., omen insidet animis L. je globoko vtisnjeno v srca, cura insidet L., insidet mihi desiderium Lucr., dolor pedibus insidebat Plin. iun., morbus penitus i. Cels., humo caliginis squalor i. Amm. —
II. trans. zasesti (zasedati) kaj, kak kraj zaseden (zastavljen) imeti: Mago locum monstrabit, quem insideatis L., viae praesidiis insidentur V., Varr., equus insidetur Gell., itinera, fauces, saltūs i. L., claustra terrae, oram, arcem milite, Rhenum, agros T., insessum divis avibus Capitolium T., caelum, vias i. Plin. iun., Ioppe insidet collem Plin. leži na hribu, saxum i. Sen. tr., domos Val. Fl. vseliti se, amnes Val. Fl., amfractūs caecis insederat armis Sil., humus pondere Stat., barbarorum impetu insessos muros Amm. oblegano, insulam molibus et villarum nominibus i. T., Apollo pectora i. Val. Fl.; occ. prebivati, stanovati kje: qui ea loca insident T. - īnsidiae -ārum, f (īnsidēre) (zasedanje kakega kraja, da se z njega napada sovražnika; prim. gr. ἐνέδρα) le meton.
1. zaseda
a) (kot kraj): milites in insidiis collocare C. ali disponere L., insidias intrare C., subito ex insidiis consurgere C., ex insidiis invadere S., signa in insidiis ponere Ci., in insidias deductus occiditur Iust., insidiis opportunus T., i. fallaces Val. Fl., occultae Amm., subire insidias Suet., insidiarum ignarus Cu., in insidias praecipitare L.
b) (kot četa) = vojaki v zasedi, vojaki prežalci (prežači, prežarji): primos impetus insidiarum sustinere Hirt., donec insidiae coorirentur T.
c) abstr.: locus ad insidias aptus Ci., qui ex praedonum insidiis profugissent Ci.; tako poseb.: insidias locare L. = collocare C. = instruere L. = ponere Ci. = struere, facere Ci. = dare Pl.
2. metaf. zalezovanje, zasledovanje, podjamstvo, zvijača, prevara, prelest, izdajstvo, naplet, hudoben naklep, zl(obn)a namera: Plato in maximis insidiis versatus est Ci., si vita nostra in aliquas insidias incidisset Ci., insidias alicui comparare Ci., ali moliri Ci., V. ali machinari Ci., Lact. zalezovati koga, multae insidiae sunt bonis Acc. ap. Ci., pecori lupus insidias meditatur V. naklepa, insidiarum expers Sen. ph., insidiarum adversus aliquem conscius Suet.; s subjektnim gen.: cui occultae matris insidiae nocent Ci.; pesn.: insidiae noctis V. varljiva noč, maris Val. Fl., aetatis Q.; z objektnim gen.: ex mediis mortis insidiis … conservata vita Ci. na umor naravnano načrtno zalezovanje, streženje po življenju, insidias caedis sibi deposcere Ci. tajno izvršitev umora; pogosto adverbialno s per = na zvijačen (lokav) način, zvijačno, lokavo: C., Cu., Iust., Suet., huc Tertia illa perducta per insidias Ci.; tako tudi abl.: insidiis circumventus N., Ci., insidiis rem gerere Q., perire Suet., petere Cu., ambire Amm. in ex insidiis: Pl., Ci., S., Suet., Q. - īnsidiātor -ōris, m (īnsidiāri)
1. vojak v zasedi, vojak zasednik (prežalec, prežač, prežar), pl. insidiatores kot voj. t. t.: Iust., Hirt., Auct. b. Afr.
2. metaf. zasednik, zalezovalec, prežalec, prežač, prežar, izdajalec, razbojnik: H., Q., Suet., cum hic insidiator cum uxore veheretur in raeda Ci. prežalec, razbojnik, nullis est portis custos, nullus insidiator viae Ci., imperii N., dispice insidiatorem et petitum insidiis L. - īnsidiātrīx -īcis, f (fem. k īnsidiātor)
1. v zasedi prežeča: manus Amm.
2. metaf. zalezovalka, prežalka: insidiatrices aures Ambr., aviditas rapiendi, quae insidiatrix saepe Romani militis fuit Amm. - īnsidior -ārī -ātus sum (īnsidiae)
1. v zasedi biti, na preži stati, prežati na koga: tempus ad insidiandum idoneum Ci.; z dat.: hostibus O., ut insidiaretur in viā Clodio Ci., lupus insidiatus ovili V., apris Mart.
2. metaf. prežati na koga (kaj), zalezovati koga, hudobne naklepe snovati zoper koga, naklepati kaj: C., Ca., T., Q., Pr., Suet., Vell., desinant insidiari domi suae consuli Ci., haec sica insidiata Pompeio est Ci. somno maritorum i. Ci. preže čakati, da zaspijo … , somnis insidiatus meis O. mene spečega, med spanjem, huic tempori insidiandum ratus L. je mislil, da mora prežati na … , non enim id agit (auditor), ut insidietur et observet, sed iam favet Ci., Piraeo i. N., libertati Iust. - insight [ínsait] samostalnik
uvidevnost, razumevanje, sposobnost opazovanja; poznavanje, vpogled v kaj (into) - īnsīgnis -e, adv. īnsīgniter (tvorba iz īnsīgniō)
1. zaznamovan, označen: po Fest. agr. t. t.: insignes boves … , qui in pede album habent; prim.: bos maculis insignis et albo V. z belimi lisami; nav. pren.: homo omnibus notis turpidinis insignis Ci.; occ. znaten, očiten, očividen, v oči bijoč (udarjajoč, padajoč), odlikujoč se, opazen: z abl. rei: O., Iust., Pr., Sil., Lucan., Aur., Cl., crinibus insignis Phoebus V., insignis tenui fronte puella H. ostro, insignis (equus) V. ali samo insignes equi Ci. okrašen(i), uxores i. auro et purpurā L. znana po … , insignes debilitate aliqua corporis Suet. očitno telesno pohabljeni, insignes aut aliqua parte membrorum inutiles Cu.; z gen.: insignis libidinum Tert.; z ad: insignes ad laudem viri Ci.; z inf.: insignis ventos anteire lacerto Sil.; enalaga: vestis i. auro Cu., insignius ornari N.
2. metaf. (o abstr.) očiten, opazen, odličen, znamenit, poseben, izboren, izbran, nenavaden, čuden, brez primere (pohvalno in grajalno); v dobrem pomenu: Suet., Amm., tam insigne vestrum beneficium Ci., benevolentia i. in rem publ. Ci., homo insigni magnitudine animi Ci., patris insignis virtus Ci., insignis ad laudem vir Ci., virtus Scipionis posteris erit clara et insignis Ci. se bo svetila v najlepši luči, laus V., Aur., honor Suet., gaudia L., insigniora monumenta L., insignissima religio Tert.; grajalno: Iust., Lucr., Suet., hominis insignem impudentiam cognoscite Ci., acceptā insigni inuiriā Ci., insignem iniuriam facere Pl., insigne aliquid facere alicui Ter. dati (zasoliti) jo komu, da bo pomnil, secum habuit insignes latrones Ci., odium, supplicium, nequitia improbitas turpitudo Ci., annus insignis incendio ingenti L., maxime illustre atque insigne periurium Ci., calamitas L., quae insignia ac paene vitiosa sunt, imitari Ci., insigne ad irridendum vitium Ci. — Od tod subst. īnsīgne -is, n znak, znamenje, in sicer
a) grb (na ščitu): clipeo insigne paternum … hydram gerit V., mutemus clipeos Danaumque insignia nobis aptemus V., tectis insignibus suorum C., id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse C.; occ. (slikana ali rezljana) grbna podoba na ladijskem nosu, po kateri se je imenovala ladja (gr. παράσημον): Vulg., navem ex insigni agnoscere C.
b) znak, oznaka, častno znamenje (kakega dostojanstva, odlike), p(r)oslavilo, častilo: sedens cum insignibus regiis Ci., si Caesar regni insignia (diadem) accipere voluisset Ci., insignia imperatoris C., illius imperii (sc. consularis) Ci., fascibus ceterisque insignibus ornati Ci., honoris, magistratuum Ci., sacerdotum, galeae L., honorum potestatis dominatūs, regni Aur., insigne vestis latus clavus Suet., inimicum insigne V. znak sovražnika, regium capitis insigne Cu., insigne regium capiti alicuius imponere T., insigne regium, quod ille de capite suo abiecerat, reposuit Ci., Sarmatiae rex insigni capitis decorus Sen. ph., triumphi T., Suet., legiones … insignibus fulgentes T., sine ullis insignibus Amm., i. militaria C., pontificalia L., quaestoria C., praeturae T., deorum Suet., maiestatis Iust., conspicuae fortunae insignia Amm. (kraljeva), ingenuorum puerorum Aur., (toga praetexta), ordinis Suet.
3. metaf. znamenje, znak: pacis insigne et otii toga est Ci., bullam ei dederat pater insigne fortunae Ci., insignia familiarum Suet. (priimki); o abstr.: maeroris aufers insignia Ci., virtutis insignia contemnere Ci., i. laudis, dignitatis Ci., belli insignia suscepta a senatu Ci., i. morbi H., mundi Ci., pudoris C., malorum L., clementiae Plin.; occ.
a) kras(ilo), okras, dika, velikopotezna zadeva: insigne penatium (hiše) ex hospitali mensa tollere Ci., his insignibus imperii (zemljišča) venditis Ci.; pren.: quasi verborum insignia Ci. ali orationis lumina et quodammodo insignia Ci. najsijajnejša lepota.
b) (dano) znamenje: id erat insigne, cum ad arma concurri oporteret Ci., i. nocturnum L.
c) prapor, zastava: navis quae ex insigni facile agnosci poterat C. - īn-siliō -īre (stlat. īnsuliō) -siluī (in [praep.], suliō)
1. intr. skočiti (skakati) v (na) kaj: superque tignum turba (ranarum) insilit Ph., in equum L., Cu., milites in phalanges insiliebant C., huc i. O., in scapham Pl., palmes in iugum insilit Plin.; pesn. z dat.: insiluit arboris ramis O., (unda) puppi insilit O., tergo i. O.; metaf.: metuo, ne hodie maximum in malum cruciatumque insuliamus Pl. da priplešemo (pridemo) v največo nesrečo in muko, in nostram religionem protervissime i. Aug. „naskakovati“ = napadati, zaganjati se v …
2. trans. skočiti (skakati) v (na) kaj: (Empedocles) Aetnam insiluit H., i. undas O., equum S. fr., equos Ap., tauros Suet., puppim Lucan., quinqueremem Iust.; abs.: leo insilit saltu Plin. napada v skoku, insilibat (gl. spodaj opombo), obturbabat Gell., canes circumfusi insiliunt Ap.; occ. zaskočiti (zaskakovati) z namenom plemenitve, naskočiti (naskakovati) ob parjenju: admitti ad tigres bestias, a quibus insiliri et nasci … canes acerrimos Isid.
Opomba: Pf. īnsilīvī: L., Vulg.; sinkop. impf. īnsilībat: Gell. - īn-sinuō -āre -āvī -ātum
1. (poznolat.) pravzaprav v gubo (sinus) toge vtakniti (vtikati): manum Tert., manūs Ap.
2. vtakniti (vtikati), vriniti (vrivati), spustiti (spuščati): Romani quācumque data intervalla essent, insinuabant ordines suos L., aestum per saepta domorum Lucr., extrinsecus insinuata anima Lucr. od zunaj vlita duša; pesn.: tibi insinuentur opes Pr. naj pripade(jo).
3. refl., med. in intr. vri(va)ti se, vdreti (vdirati), prodreti (prodirati): cum se inter equitum turmas insinuavere C., Tigris mari Persico se insinuat Cu. teče v, se izliva v, quā te insinuaveris, retro via repetenda L., flumen inter valles se insinuat L., se inter corpus et arma i. L., Racilium, cum se insinuasset, dextra ferit Auct. b. Alx., vox in aures insinuata Lucr.; z dvojnim acc.: an (anima) pecudes alias se insinuet Lucr. se presadi (preseli) v druge živali, eccui potestas fuit in forum insinuandi? Ci., in locum fraudi obnoxium i. Gell., cunctis insinuat pavor V. spreleti; večinoma metaf.: me in eorum sermonem insimulavi Ci. sem se vmešal, Zeno insinuasse se in antiquam philosophiam videtur Ci. je globoko prodrl v staro filozofijo, (se) in causam i. Ci. pronicati, se ad causam i. Corn. pot si krčiti do … , malum insinuare potest in rem publicam Ci.; occ.
4.
a) refl., med. in intr. (v prijateljstvo) se vriniti (vrivati), prikrasti se, pridobi(va)ti si koga ali naklonjenost koga, prilizniti (prilizovati) se komu, dobrikati se, prikupiti se, narediti uslugo komu: se i. in familiaritatem (consuetudinem) alicuius Ci., per obsequium se i. in familiarem usum L., iis … insinuare, a quibus est petendum Ci., in amicitiam insinuavit cum matre et mecum simul blanditiis, muneribus, donis Pl., insinuari Augusto Suet. iskreno spoprijateljiti se z Avgustom; redkeje trans. pridobiti komu nekogaršnjo naklonjenost: i. aliquem animo Caesaris Plin. iun.
b) razodeti komu kako tajno bogočastje, uvesti ga v kako tajno bogoslužje: adest tibi dies, quo … per istas meas manus piissimis sacrorum arcanis insinueris Ap.
c) vcepiti (vcepljati) komu kaj: vitam moresque feris mentibus Aur.
č) naznaniti, priobčiti, povedati: (alicui) aliquid Icti. in pozni pisci, alicui principis scripta Amm.; alicui de aliquā re: Macr. idr. pozni pisci, i. alicui z ut ali ACI ali odvisnim vprašalnim stavkom: Macr. idr. pozni pisci. - īn-sipō -ere -sipuī vreči (metati) v kaj: Ca., Varr.