concērnere* v. tr. (pres. concērno) zadevati, tikati se:
ciò non ti concerne to se te ne tiče
Zadetki iskanja
- concĭdō -ere -cidī (—) (cum in cadere)
1. pasti (spadati), zrušiti se, sesuti se: Corn., concidit conclave, concidat caelum omne Ci., repentinā ruinā pars eius turris concidit C., iam illa flamma … concidet Q. occ.
a) (o živih bitjih) pasti (padati), zvrniti se, zgruditi se, sesesti (sesedati) se: Lucr., Val. Max., equus eius sine causa concidit Ci., in locum deiectus inferiorem concidit C., ante aras ingens ubi victima taurus concidit O., ad terram pondere vasto concidit V.; (o onemoglih, omedlelih): plagis confectus civis concidit Ci., Themistoclem aiunt eo (sanguine tauri) poto concidisse Ci.; poseb. v boju pasti, mrtev obležati: concidit pugnans C., in proelio concidit Ci., concidit ac multo vitam cum sanguine fudit V., cum pars quaedam gladiatorum concidisset Suet.
b) upasti (upadati), shujšati: palpebra concidit Cels., concidimus macie O.
c) (o vetru) potihniti, poleči (polegati) se: concidunt venti fugiuntque nubes H.
2. pren. pasti, propasti (propadati), (po)giniti, izginiti, miniti: rem publicam concidere unius discessu quam omnium interitu occidere malui Ci., scimus Romae solutione impeditā fidem concidisse Ci. da se je kredit zmanjšal, omnes Catilinae copias, omnes spes atque opes concidisse Ci., mens debilitata metu concidit Ci. zavest je preminila, Graecia hoc uno malo concidit Ci., concidit imperii maiestas N. propadla je, tum ferocia omnis concidit L., morte Othonis concidisse bellum T. da je dočakala svoj konec; occ.
a) propasti = podleči: malas causas semper obtinuit, in optima concidit (Pompeius) Ci. ep., vi tribunicia victus in foro concidissem Ci., manus, qua concidit Ilia tellus V., tempora verti cernimus atque illas adsumere robora gentes, concidere has O.; pred sodiščem propasti: Val., Max., concidit autem maxime uno crimine, quod … N., iudicum vocibus fractus reus et unā patroni omnes conciderunt Ci. ep.
b) duševno propasti (propadati), srčnost izgubiti (izgubljati), zavest izgubiti (izgubljati): ne unā plagā acceptā patres conscripti conciderent, ne deficerent Ci., hostes concidunt animis Hirt., mente concidit Ci. onesvestil se je, omedlel je. - concieō -ēre -cīvī -cĭtum, pesn. in poklas. conciō -īre -cīvī -cītum
1. skupaj spraviti (spravljati), zb(i)rati, (s)klicati, k sebi poz(i)vati: conciebant populum Enn. ap. Non., concientque miraculo … homines L., humilem conciendo ad se multitudinem L., cum … exercitum ex tota insula conciri videret L., miseratione ac donis auxilia concibant (= conciebant) T.
2. (z oslabelim pomenom predloga) zganiti (zgibati), pognati, nagnati (naganjati), pospešiti (pospeševati); večinoma le v pt. pf.: concitus calcaribus equus Cu., concitus imbribus amnis Cu. narasel in deroč, procursu concitus axis V. naprej deroča, tormento concita saxa V., concita mors ob cruciatus Plin. pospešena; tudi brez določila: concita tela Auct. b. Afr., concita flumina O., c. navis O. hitra, hostem concitus aufert V. hitro; — od tod adv. concitē kar najhitreje: Plin. Val., Ven.
3. pren.
a) z zunanjim obj. razburiti (razburjati), (raz)dražiti, razvne(ma)ti, razjeziti: (mater) fraude aliquorum concita Q., cur hostem conciret? T., (Mela) accusatorem concivit Fabium Romanum T.; pesn.: primo est insano concita cursu O., immani concitus irā V., pulso … concita tympano H., concita dea Sil., freta concita terris V. razburkano morje (ker se valovi zaradi gosto razmeščenih otokov ne morejo razširjati); occ. politično zdražiti, (na)ščuvati, vznemiriti (vznemirjati): plebem contionibus, Etruriam in arma, per legatos homines ad arma, concisse (= concivisse) milites aut plebem ad recuperandam per secessionem libertatem L., ut remotos populos concirent T., c. per largitionem veteranos T.
b) s proleptičnim obj. sprožiti (sprožati), spoče(nja)ti, obuditi, vzbuditi (vzbujati), povzročiti (povzročati), povod čemu da(ja)ti: suo qui tegi tantum concivit mali Pl., iram hanc concivisse Ter., pontus strages conciet Acc. ap. Non., c. seditionem L., T., bellum L., simultates sibi caedibus rapinisque L., varios motus animorum T. - conciliar pomiriti, poravnati, spraviti, zediniti
no poder conciliar el sueño ne moči zaspati
conciliarse spraviti se, pobotati se; nakopati si (sovraštvo) - concinō -ere -cinuī -centum (cum in canere)
I. intr.
1. skupaj, soglasno, skladno (za)peti
a) (o živalih): ad vada Maeandri concinit albus olor O. pojo jate belih labodov, intempestā nocte galli … concinentes Sid.
b) (o ljudeh): faxo, ne iuvet vox ista VETO, quae nunc concinentes collegas nostros auditis L. s katerim, kakor slišite, soglasno kliče „veto“ zbor naših tovarišev, ubi (chorus) certis numeris ac pedibus … consensit atque concinuit Col.; z dat. personae komu s kakim glasbilom pritegniti (pritegovati), spremljati koga: tragoedo pronuntianti c. Suet.; occ. (o trobilih) skupaj, hkrati (za)doneti, (za)zveneti, oglasiti se: concinunt tubae L., ubi signa concinuissent L., cornua ac tubae concinuere T.
2. pren. skladati se, zlagati se, ujemati se: Stoici cum Peripateticis re concinere videntur, verbis discrepare Ci., videsne, ut haec concinant? Ci., — omnibus inter se concinentibus mundi partibus Ci. — Od tod adv. pt. pr. concinenter soglasno, skladno, v skladu: Iulian. ap. Aug. —
II. trans.
1. kaj skupaj, v zboru, soglasno, skladno (za)peti: haec cum concinuntur Ci., c. carmina Cat., „aelinon“ invitā lyrā O., carmen ad clausas fores O., tristia semper amanti omina non albae concinuistis aves O. črne ptice ste v zboru pele žalne prerokbe, tako tudi o eni ptici: nigraque funestum concinit omen avis Pr. naznanja kričaje; undique concinentes SALVA ROMA … Suet.; occ. (o vojaških trobilih): stridor lituûm clangorque tubarum non pia concinuit cum rauco classica cornu Lucan.
2. pren. opevati, v pesmi(h) slaviti: concines maiore poëta plectro Caesarem H., concines laetosque dies et Urbis publicum ludum H., c. laudes Iovi Tib. - concipiō -ere -cēpī -cēptum (cum in capere)
I.
1. skupaj vzeti (jemati), obseči (obsegati), zaje(ma)ti, povze(ma)ti, zavze(ma)ti, spreje(ma)ti, poprije(ma)ti, kako tekočino v posodo prestreči (prestrezati): nuces vix sesquimodio, aquam trulleo Varr., multum ignem trullis ferreis L., auras (sc. ex tibiis) O., decidit in terram non concipientibus auras infirmis pennis O., in quibus aura illa concipitur Q., c. ingrediendo ventum veste Q., quorum nomina nostro ore concipi nequeant Mel. = se ne dajo izgovoriti; occ. Alsietinam aquam c. Front. zajeti v cev; — od tod subst. neutr. pl. pt. pf. concepta commentariorum Front. v komentarjih zaznamovane zajetne mere. Pass. concipi
a) (o tekočinah) nab(i)rati se: ut quisque (humor) ibi (v hlevih) conceptus fuerit, quam celerrime dilabatur Col.
b) (o rekah) izvirati: torrens velut ex alio fonte conceptus Cu. izvirajoč, Ganges multis fontibus conceptus Mel., torrens imbribus conceptus Col.
c) nabirajoč se nasta(ja)ti, delati se: in ea parte nivem concipi Sen. ph., is morbus aestate plerumque concipitur Col., ex calore et aestu concepta pestis Col.
2. pren. besede v kak obrazec sestaviti (sestavljati), besedilo spisa(va)ti: ius iurandum L., T., verbis (sc. iurisiurandi) conceptis iurare Pl., L. po predpisanem besedilu, verbis conceptissimis iurare Petr. kar najbolj slovesno, quod EX ANIMI SENTENTIA iuraris, sicut concipitur more nostro Ci. kakor se glasi v prisežnem, pri nas običajnem besedilu, verbis conceptis perierare Ci. ali deierare N. fr. po predpisanem besedilu krivo priseči (prisegati), verbis conceptis affirmare (z ACI) Sen. ph., c. vadimonium Ci. ep., edictum, obligationem Icti.; occ.
a) slovesno ali po določenem besedilu (obrazcu) izgovoriti (izgovarjati), izreči (izrekati), govoriti za kom, ponavljati besede: sic verba concipito Ca. izgovori tole molitveno besedilo, c. preces O., Marcio Philippo praeeunte (po besedah Marcija Filipa) in foro votum L., dum vota sacerdos concipit O., cum cetera iurisiurandi verba conciperent, Vespasiani nomen transmittebant T., verba iurationis c. (z ACI) Macr. priseči.
b) slovesno kaj napoved(ov)ati, oznaniti (oznanj[ev]ati), naznaniti (naznanj[ev]ati), oklicati, odrediti (odrejati): Latinas ferias … non rite concepisse L., nova atque integra auspicia c. L., fer sacra, pater, et concipe foedus V. oznani, skleni.
c) kako vsoto številčno povedati, določiti (določati): audet tamen Antias Valerius concipere summas (sc. eorum, qui ceciderunt) L.
II.
1. skupaj zb(i)rati in vase vzeti (jemati), spreje(ma)ti: alias aliasque vires flumina concipiunt O., patĕre medicamentum concipi venis Cu. da se žile navzamejo zdravila. occ.
a) tekočine vsesa(va)ti, vpi(ja)ti, vsrka(va)ti: concipiunt (nubes) multum marinum humorem Lucr., concipit Iris aquas O., madefacta terra caducas concepit lacrimas O., ne (frumentum) concepto humore vitietur Sen. ph., vinea omnes imbres … concipit Col., huius flore concipiunt (caprae) noxium virus Plin.
b) concipere ignem ali flammam vne(ma)ti se, vž(i)gati se: Lucr., Plin., Sen. tr., Vulg., uti … testudo, turris, tormenta flammam conciperent C., turris concipit ignem Cu., timuit, ne forte sacer tot ab ignibus aether conciperet flammas O., silices … concipiunt ignem liquidarum aspergine aquarum O. apno se vžge pri gašenju; pren. (o ognju ljubezni): quem mens mea concipit ignem? O. kakšen ogenj se poprijema moje duše? concipit interea validos Aëtias ignes O. silni plamen ljubezni razvname …, excute virgineo conceptas pectore flammas O. ki se je vnel v tvojem deviškem srcu, cuncto concepit pectore flammam Cat.
c) zrak, sapo vase spreje(ma)ti, vleči, vdih(av)ati: pars (animae) concipitur cordis parte Ci., buccina concepit aëra O., cum magnam vim venti vela quoque concepissent Cu. ko so se bila tudi jadra napela od silnega vetra.
č) seme vase spreje(ma)ti, vase vzeti (jemati): omnia quae terra concipiat semina Ci., conceptum semen Ci., inde occultas vires et pabula terrae pinguia concipiant V.; — od tod pren. (o ženskah in samicah) spoče(nja)ti, zanositi, (o)brejiti se: Varr., Lucr. idr., Persea, quem pluvio Danaë conceperat auro O., puer furto conceptus O. skrivoma spočet, concepta crimina portat O. grešni sad, phoenix se ipsa concipit ali phoenix non coitu concipitur Mel.; s praep.: quod erat ex fratre conceptus Ci., Tiberius ut ex adulterio conceptus Suet., conceptus a captiva servus O., de lupo concepta Nape O.; (o živali): cum concepit mula Ci., feminae (canes) concipiunt usque in annos novem Col.; pren.: hoc, quod conceptum res publica periculum parturit Ci. nevarnost, ki jo je država tako rekoč spočela in jo zdaj rojeva; met. = omožiti se: concipe! mater eris iuvenis O. — Od tod subst. pt. pf. α) conceptum -ī, n zarodek, telesni plod (sad): conceptum a se abigere Suet. β) conceptus -ī, m (sc. pullus) mladič: timeo, ne (ova) iam concepti sint Petr.
d) sad, korenine idr. pognati (poganjati), poroditi (porajati): spicam Plin. vklasiti se, radicem Icti.
e) α) česa navze(ma)ti se: c. acorem Col. (s)kisati se, amaritudinem Col. zagreneti. β) z očmi zazna(va)ti: haec tanta oculis bona (toliko lepega) concipio Pl. zrem.
2. jur. kaj pri kom zajeti: penes quem res concepta et inventa est Paul.; poseb. c. furtum Gell., G. tatvino zaslediti.
3. pren.
a) z dušo ujeti = doume(va)ti, razume(va)ti, razb(i)rati, pojmiti, spozna(va)ti: Plin., rerum omnium … intellegentias animo et mente c. Ci., nec … concipit ullum mente nefas O. ne sluti, si … auguria humanā mente concipi possent Cu., quantum ex vultu concipi poterat Cu.; occ. predočiti (predočevati) si, zamisliti (zamišljati) si, domisliti (domišljati) si: Mart., Plin. iun., agedum inaugura, fierine possit, quod nunc ego mente concipio L., forsitan et lucos illic urbesque deorum concipias animo esse O., opulentia, quantam animis concipere non possunt Cu.; zažele(va)ti si česa, nadejati se česa, stremeti za čim: hoc spe concipere audacis animi esse L., c. aethera mente, thalamos O.
b) kakemu čustvu v sebi prostora da(ja)ti, kaj (za)čutiti, kako čustvo v sebi nositi, gojiti: odium in omnes bonos conceptum Ci., c. iram intimo animo et corde Ci., animo ingentes iras O., furores mente O., pectore robur V. začutiti moč v prsih, pectora concipiunt alios motus V. srce prevzamejo druga čustva, conscia mens ut cuique sua est, ita concipit intra pectora pro facto spemque metumque suo O. (prim.: sem dolgo upal in se bal, F. Prešeren), c. spem de filio, spem ex vobis, metum ex aliquo Cu., Agrippam ferre ad exercitūs … animo concepit T. je trdno sklenil.
c) kako zlo nakopa(va)ti si, naprtiti si, izkupiti kaj: dolor a se ipso conceptus Ci., dedecus c. Ci., aliquot iam per annos concepta huic ordini turpitudo atque infamia Ci. prizadejana, illa macula Mithridatico bello concepta Ci. dobljen v vojni, maculam ex paterno sanguine c. Ci., furore ex maleficiis concepto Ci.; occ. kaj kaznivega zasnovati, storiti, zakriviti, zagrešiti: quodnam ego concepi tantum scelus? Ci., quod flagitium Lentulus non cum Autronio concepit? Ci., fraudes inexpiabiles c. Ci., quod prava mente conceperat Cu. - concitō -āre -āvī -ātum (frequ. in intens. glag. conciēre)
1. (od vseh strani) hitro (naglo) zgnati (zganjati), poz(i)vati, zb(i)rati, (s)klicati, (s)tirati: conscribebas servos ex omnibus vicis concitatos Ci., c. familias Ci., maiorem multitudinem armatorum C., omnem iuventutem suam L. pod orožje sklicati.
2. (z oslabljenim pomenom predloga) močno zagibati, pognati (poganjati), nagnati (naganjati), gnati (goniti), tirati: c. auras per viscera Lucr., naves, navem remis L., classem vehementi remorum ictu Cu., telum ex insidiis c. V. (s)prožiti, emittere missilia cum procursu, quo plurimum concitantur tela L. z zaletom, s katerim se kopja najbolj zavihte; (o bitjih): equum in eum concitavit N. konja je pognal proti njemu = zdirjal je (na konju) proti njemu, concitat calcaribus equum L. spodbode, concitant equos L., c. armenta in montes L. gnati, boves in cursum Col., beluam (slona) in fugam Cu.; tudi refl.: Val. Fl., se in hostem c. L. naglo zbežati, Allecto in Teucros Stygiis se concitat alis V. se požene (vzdigne, vzleti); med.: concitati magno cursu C. v viharni naglici.
3. pren. (z zunanjim obj.) gibati, vznemiriti (vznemirjati), vzburka(va)ti: eversas concitat eurus aquas O., ventos ac maria carminibus c. Mel., mare acriore vento concitatum Cu., acrius concitato spiritu Cu. s pospešenim dihanjem, sopeč, c. artūs Lucr. pretres(a)ti; medic.: c. carcinoma ali venas Cels. razdražiti; poseb. duševno vznemiriti (vznemirjati), razburiti (razburjati), preplašiti: animi quodam impetu concitatus Ci., uxor dolore concitata Ci., πάϑος concitat, ἦϑος solet mitigare Q., modi in certaminibus sacris non eādem ratione concitant animos ac remittunt Q.; tudi = spodbosti (spodbadati), spodbuditi (spodbujati), podž(i)gati, priganjati: c. iudicem ad fortiter iudicandum Q., colonias ad audendum aliquid Suet.; v pass.: a corpore animus abstractus divino instinctu concitatur Ci., concitari alicuius cohortatione ad studium cognoscendae … virtutis Ci., concitari ad maturandum N. k naglici, (milites) his inter se vocibus concitati L., ad despiciendam vitam exemplo manipularis militis concitatus Suet.; z inf.: quae vos dementia … concitat, o socii, captam dimittere Troiam? O.; occ.
a) politično razburiti (razburjati), razdražiti (razdraževati), (na)ščuvati, podpihovati, (na)hujskati: opifices et tabernarios Ci., contiones seditiose c. Ci., servitia S., non modo nationes, sed etiam servitia Asin. Poll. in Ci. ep., suos C., familiam seditionibus Col.; s praep.: gentes contra imperatorem nostrum Ci., exercitum adversus regem, Etruriam omnem adversus Romanos L., omnem Galliam ad suum auxilium C., motos metu poenae … ad arma Cu., validos Titanos in arma O.
b) sploh razdražiti (razdraževati), razjariti, razhuditi, razjeziti: furiae concitatae Ci., vexatione Pamphyliae concitari Ci., reprimere concitatam multitudinem N., iniuriis contumeliisque concitatus S., concitatus irā Poenus L., c. animam in iram, tumultuario nuntio milites Cu.
c) z notranjim ali proleptičnim obj. vzbuditi (vzbujati), povod da(ja)ti čemu, povzročiti (povzročati), sprožiti (sprožati), napraviti (napravljati); v pass. tudi nasta(ja)ti, poroditi (porajati) se, vznikniti: c. populi misericordiam Ci., iram, invidiam, odium Ci., Q., risum concitarunt N. vzbudili so le smeh, hoc risum iis concitavit N. ob tem so planili v smeh, c. lacrimas Q., Italiae concursum mea salus concitarat Ci., c. seditionem ac discordiam Ci., tumultum Ci., C., bellum Ci. ep., Hirt., N., L., Fl., sibi pugnam Q., sibi periculum Ph.; tempestates concitantur Ci., nova quaedam … concitari mala videbam Ci., concitatā magnā exspectatione Ci., risus, quo pacto concitetur Ci., ne novum bellum concitaretur Ci., Etruscum bellum pro Veiente concitatum L., pugna atrox concitatur L. vname se, tumultu concitato L., error vanis concitatus imaginibus Val. Max., videte subito desiderio fletus concitatos Sen. rh.; poseb. medic.: concitare morbos Cels., pituitam Cels. povzročati izcejanje sluzi, pa tudi = povečati izcejanje sluzi, somnum Plin. (o neki pijači) uspavati. — Adj. pt. pf. concitātus 3, adv. -ē pognan, od tod
1. pospešen, hiter, nagel, uren: concitati magno cursu C. naglo v silnem navalu, haud paulo concitatiore cursu L., caeli conversio est concitatior Ci., concitato equo ad hostem vehitur N. zdirja v naskok, concitato equo in aliquem impetum ferre ali in medium hostium agmen irrumpere Val. Max. v naskok dirjaje, quam concitatissimos equos immittere L. v kar najbolj divjem naskoku, concitatum sequentium agmen Cu. prerivaje, concitate agere pecus Col., concitatissime rapere aliquid Aug. kaj hlastno, ad mortem concitatissime tendunt ali properant Lact.
2. pren.
a) buren, silen, glasen, hrupen: c. vox Q., modos pronuntiationis plus iusto concitatos revocare Val. Max., concitatior clamor L., concitatissimus corporis motus Q.
b) α) duševno vzburjen, razburjen, razdražen, strasten, hud: pater, animus, affectūs Q., mores (equi) Col., concitatissima est in mortem rabies, si … Sen. rh. β) (o govoru in govorniku) razvnet, ognjevit, vznesen, živahen: oratio Q., Lucanus ardens et c. Q., Callicles adhuc concitatior Q., concitate dicere Q. hlastno (živo, razvneto), concitatius dicere Q., si aliquando concitate itur: numquam non frigide reditur Q. - concitoyen, ne [kɔ̃sitwajɛ̃, ɛn] masculin, féminin sodržavljan, -nka; someščan, -nka; rojak, -inja
- concludere*
A) v. tr. (pres. concludo)
1. skleniti, sklepati:
concludere un affare skleniti posel
2. končati, zaključiti:
concludere un discorso zaključiti govor
3. (argomentare, dedurre) sklepati:
da ciò si può concludere che aveva torto lui iz tega je mogoče sklepati, da on ni imel prav
B) v. intr. prepričati:
sono obiezioni che non concludono to so pripombe, ki ne prepričajo
C) ➞ concludersi v. rifl. (pres. mi concludo) končati se - conclūdō -ere -clūsī -clūsum (cum in claudere)
1. (skupaj) zapreti (zapirati), pod ključ da(ja)ti: eos concludit, magnam hominum multitudinem Ci., ne bestiae quidem, quas delectationis causā concludimus Ci.; z abl. instrumenti: c. se loco calce arenāque perpolito Vitr., aurae follibus conclusae H.; s krajevnimi določili: c. in vincla bestiam Pl., si forent conclusi in cavea, ut pulli gallinacei Pl., amicos intra dentes (za zobmi) conclusos habere Pl., c. se in cellulam cum illa Ter., conclusam hic uxorem habeo saevam Ter.; pren.: ut ab illa excludar, huc concludar Ter. (šalj.) = da se mi ona odvzame, ta pa mene vzame; occ. kaj zapreti (zapirati), zagraditi (zagrajati), okleniti (oklepati), obkrožiti (obkrožati), utesniti (utesnjevati): conclusa aqua facile corrumpitur Ci., conclusum mare Ci. ki ga zemlja oklepa, locus conclusus Lucr., H. od vseh strani zaprt, locum concludere sulco V. omejiti, mediam (Mesopotamiam) … ab utroque latere concludunt (Tigris et Euphrates) Cu., c. maria Sen. ph. zajeziti, piscina porticibus conclusa Suet.; pren.: eundem in … formulam sponsionis concludebas Ci. si utesnjeval, equester ordo in huius legis periculum concluditur Ci. nevarnost zakona se zgrinja nanj, ius civile in parvum quendam et angustum locum c. Ci.
2. pren. zb(i)rati, obseči (obsegati), povze(ma)ti: uno hoc volumine vitas excellentium virorum complurium N., omnia fere, quae sunt conclusa artibus Ci., quartus dies hoc libro concluditur Ci. je zajet, si in hanc formulam omnia iudicia conclusa et comprehensa sint Ci., ea (vis) verbis interdicti non concluditur Ci. ne tiči v besedah; occ.
a) zaključiti (zaključevati), skleniti (sklepati), ritmično, periodično zaokrožiti (zaokroževati), dovršiti, končati: facinus natum a cupiditate, auctum per stuprum, crudelitate perfectum atque conclusum Ci.; poseb. ret.: concludam iam interrogationem meam Ci., c. orationem Ci., perorationem Ci., tudi abs.: ut concludamus atque ita peroremus Ci.; sententias explere concludereque Ci., c. crimen decumarum Ci., epistulam Ci. ep., tempora Lucr., neque enim concludere versum dixeris esse satis H. zaokrožiti, c. verbum acuto (gravi) tenore Q., sensus numeris conclusus Q.
b) fil. logično skleniti (sklepati), zaključiti (zaključevati), izvesti (izvajati): deinde concludebas summum malum esse dolorem Ci., commodius arbitror ex rebus concessis concludi, quod velis Ci., satisne hoc conclusum (esse) videtur? Ci. se ti zdi ta sklep zadosten? quattuor sunt capita, quae concludant nihil esse, quod nosci … possit Ci. ki naj vodijo do sklepa, argumenta ratione concludentia Ci. sklepi, ki jih daje pamet, singula argumenta concludens T. povzemajoč, c. rationem Ci.; abs.: perfecto et concluso Ci. če je dognano in dokazano.
c) skleniti = omejiti: luctuosam vitam termino funestiore conclusit Paul. ap. Aug. — Od tod
1. adj. pt. pf. conclūsus 3 zaprt, v komp.: locus conclusior Hyg.; adv. conclūsē ritmično zaokroženo: c. apteque dicere Ci.
2. subst. pt. pf. conclūsum -ī, n logični sklep, zaključek: Ci.
Opomba: Solecizem: conclausa semina Col. - conclusion [kɔ̃klüzjɔ̃] féminin zaključek, sklenitev, sklep; sklepanje; končni izid
en conclusion iz vsega tega sledi, skratka
conclusion d'un accord sklenitev sporazuma
arriver à la conclusion priti do zaključka
prendre ses conclusions staviti zaključne predloge
tirer la conclusion de quelque chose sklepati iz česa
conclusion, il n'y a rien à faire skratka, ne da se nič narediti - concoquō -ere -coxī -coctum
1. v mehko (s)kuhati, prekuha(va)ti, razkuha(va)ti, (z)variti: c. (carnem) fervore flammae Acc. fr., odores concocti Lucr., echini, spondyli, mulli perturbati concoctique Sen. ph., c. remedia Macr. z dat. (s čim) sal nitrum sulpuri concoctum Plin.; occ.
a) v sebi prekuh(av)ati = prebaviti (prebavljati): Sen. ph. conchas Ci., cibum Varr., Ci., Cels., cibus facillimus ad concoquendum Ci.; abs.: pulcre c. Cat., etiam si non concoxerim Sen. ph., si (boves) melius concoquunt Col., somno c. Plin., toda mirifice concoquit (brassica) Ca. = pospešuje prebavo; (o stvareh) razkrojiti (razkrajati): sucum alienum … in venenum concoquit (boletus) Plin., terra acceptum humorem concoquens Plin., fenum in se concoquitur Col.; pren. se concoquere razkrajati se = izjedati se, ugonabljati se: ego me et concoquo et macero et defetigo Pl.
b) medic. (o tvorih idr.) narediti se: c. tumida Ca., dura, panos, suppurationes, tusses et duritias Plin., urina non concocta Cels. kalna; tudi abs. ali intrans.: vomicae panique difficile concoquentes Plin. ki se težko godijo.
2. pren.
a) v srcu (duši) prenesti (prenašati) = dobrodušno (ravnodušno, mirno) prenesti (prenašati), mirno nositi, (pre)trpeti: ut eius ista odia (= zavistne besede) non sorbeam solum, sed etiam concoquam Ci. ep. ne le da pogoltnem, ampak tudi prebavim, κρίσιν non c. Ci. ep., ut, quem senatorem concoquere civitas vix posset, regem ferret L., sicco ore famem c. Petr., bonum tuum concoquas Petr. uživaj svojo srečo.
b) duševno prebaviti (prebavljati) = α) (dobro) spozna(va)ti, doume(va)ti, razume(va)ti kaj, dodobra naučiti se česa: concoquamus illa; alioquin in memoriam ibunt, non in ingenium Sen. ph., cum multa percurreris, unum excerpe, quod illo die concoquas Sen. ph. β) v duši skuhati kaj = v duši predela(va)ti, natančno (dobro) premisliti (premišljevati), preudariti (preudarjati), izmisliti (izmišljati), izumiti (izumljati): tibi vero, Piso, diu deliberandum et concoquendum est, utrum potius Chaereae … an Manlio … credas Ci., iustitium c. et meditari Ci., omnia clandestina concocta sunt consilia L. so skovani, c. recordationem Q. - concordō -āre -āvī -ātum (concors)
1. intr.
a) (o bitjih) enovoljen (edin, složen) biti, složno živeti, sporazume(va)ti se (naspr. discordāre); abs.: ne tunc quidem fratres concordare potuerunt Iust., concordante civitate Iust., vicinae gentes concordabant Amm., concordantibus viro et uxore Dig.; s cum: c. cum illa Ter., cum Romano Amm.
b) pren. (o stvareh) skladati se, zlagati se, ujemati se, v soglasju biti, ubirati se; abs.: Sen. ph., Dig., Amm., animi dicitur (sanitas), cum eius iudicia opinionesque concordant Ci., sensit varios, quamvis diversa sonarent, concordare modos O.; s praep.: sermo concordat cum vita Sen. ph., caput concordat cum gestu Q., concordantes inter se iracundia et voluptas Ap.; pesn. z dat. (s čim): concordant carmina nervis O., huic concordant verba prophetarum Vulg. — Od tod adv. pt. pr. concordanter enovoljno, soglasno: c. ad pontificalem gradum eligi Ven.
2. trans. (v soglasje) spraviti (spravljati), pomiriti (pomirjati), zediniti (zedinjati): c. vos, discordes, litigantes, c. litigiosum Aug., matrimonium bene concordatum dirimere Pap. (Dig.). - concorrēnza f
1. ekon. konkurenca, konkurenti:
libera concorrenza svobodna konkurenca
battere la concorrenza premagati konkurente
2. pisarn.
sino alla concorrenza di dokler se ne doseže, dokler ni pokrit (znesek)
pagamenti rateali sino alla concorrenza della somma concordata izplačilo na obroke, dokler ni pokrit dogovorjeni znesek
3. redko knjižno naval; splet (okoliščin) - concors -cordis, abl. sg. -cordī, n pl. -cordia -ium, adv. concorditer (cum in cor)
1. (o bitjih in njihovi duši) enodušen, enovoljen, složen, edin; abs.: duo concordes anima moriemur in una O., c. Parcae, animae V., concordibus animis iuncti L., concordissimi fratres Ci., aeternum diem serere concorditer Enn. ap. Char., concorditer exigere annos O., concordius bellum gerere L., concordissime vivere cum aliquo Ci.; s cum: ne secum ipse quidem concors L.; z dat.: sibi concors Sen. ph., concors mihi coniux T.; enalaga: Lucan., Pers., Sil., c. pax O., amicitiā et caritate concordi se complecti Ci., sueti frena iugo concordia ferre V. složno nositi, censura c. L., non modo commune, sed concors etiam regnum duobus regibus fuit L. ne le skupno, ampak tudi složno.
2. (o stvareh) soglasen, skladen, ubran: concentus ex dissimillimarum vocum moderatione concors efficitur Ci., concordi dixere sono O. - concupīscō -ere -cupīvī (-cupiī) -cupītum (incoh. glag. concupere)
1. hkrati (k čemu še) požele(va)ti kaj, zakoprneti po čem: suis rebus exhaustis fortunas nostras concupiverunt Ci., neque servitutem vestram ut antea, sed iam iratus sanguinem concupiscit Ci., c. praedia hominum Ci., timebatur, ne opibus elatus tyrannidem concupisceret N., domum aut villam c. S., toda: cum tu omnia concupisses Ci. ko si si vsega skupaj poželel.
2. (z oslabljenim pomenom predloga) zažele(va)ti si česa, zahrepeneti po čem, zahlepeti po čem: intemperanter concupiscere, quod videas N., plura concupivit, quam efficere potuit N., cum est concupita pecunia Ci., tribunos plebis c. L.; z inf.: Petr., Sassiam in matrimonium ducere concupivit Ci., pervertere civitatem c. N.; z ACI pass.: cum discerpi senatorem concupisset Suet.
3. brez incoh. pomena želeti si česa, hrepeneti po čem, zahtevati kaj, prisvajati si kaj: Cels., Plin., qui tantum agri occupavit, quantum concupivit Ci., non spolia Verris, sed existimationem populi c. Ci., credo vos … gloriam concupisse Ci.; abs.: abiit iam tempus, quo posses videri concupisse T.
Opomba: Kontr. obl. iz perfektove osnove: concupīstī, concupīstis, concupīsse, concupīssem, concupīsses (= concupīvistī, …): Ci. idr. - concurrō -ere, concurrī (redk. concucurrī), concursum
1. steči (stekati) se, od vseh strani skupaj (pri)hiteti, (pri)vreti, dreviti se, prihrumeti, trumoma se zb(i)rati: L. idr., tantus in curia clamor factus est, ut populus concurreret Ci., concurrite, concurrite, cives! Val. Max., unduque ex agris c. N., concurrunt ex gentibus auxilia Cu., omnes cuncurrerunt ad eum opprimendum N., ad me restituendum Romam c. Ci., omnes in unam navem concurrunt N., unde hospites gratulatum Romam concurrerint Ci. Pogosto brezos.: ad fanum ex urbe tota concurritur Ci., ad arma concurritur C. vse hiti pod orožje; occ. zateči (zatekati) se, pribežati: nulla sedes, quo concurrant, qui rem publicam defendere velint Ci., ad Leonidam c. Iust.
2. sniti se, shajati se, skupaj priti (prihajati), sreč(ev)ati se, sesta(ja)ti se; (o stvareh) zade(va)ti se, strniti (strinjati) se, skleniti (sklepati) se: ad druidas adulescentes concurrunt C., concurrunt ponto Cyaneae O., ne prorae navium concurrerent L. da ne bi trčile druga ob drugo, concurrentes rami Cu. zadevajoče se, si ossa forte recte concurrerint Cels. če se prav sprijemajo, concurrunt labra Sen. ph., concurrit os Q., ut neve aspere (verba) concurrerent neve vastius diducantur Ci., quia, si ita diceretur, obscaenius concurreret litterae Ci. (cum nobis bi namreč zvenelo kot cunno bis); pesn.: actor in scaena cum stetit, concurrit dextera laevae (dat.) H. se desnica združi z levico = mu ploskajo, est quibus Eleae concurrit palma quadrigae Pr. z nekaterimi se na cilju dirke sreča = nekaterim pripade; occ. v sovražnem pomenu skupaj trčiti, spopasti (spopadati) se, zgrabiti se, udariti se, udariti, navaliti, planiti na koga ali kaj: Lucan., T. idr., maximo clamore infestis signis concurrunt S., utrimque magno clamore concurritur S., concurritur H., priusquam concurreretur L., cum pedes concurrit L., naves concurrunt rostris L., omnia ventorum concurrere proelia vidi V., c. ferro O., acie Vell.; z dat.: Val. Fl., c. equitibus impigre L., comminus hosti O., audet virgo concurrere viris V., abnueram bello Italiam concurrere Teucris V., credas montes concurrere montibus V.; s praep.: concurrunt hastati cum hastatis L., concurrunt equites inter se C., c. rudibus inter se in modum iustae pugnae L., rostris inter se Cu. (o ptičih), c. in aliquem S., Iust., adversus aliquem L., contra aliquem Auct. b. Afr.; (tudi o boju dveh posameznikov): concurrit centurio cum centurione L., cum hoc concurrit ipse N., mutuis vulneribus c. Sen. rh., Brutus consul primus cum Arrunte … in acie … equo concurrit Val. Max.; pren.: concurrentis belli minae T. nastajajoče vojne, c. cum dolore Sen. ph.; inter se c. Q. (o abstr.) navzkriž si biti, nasprotovati si; jur. = poganjati se s kom za kaj (o pravnih zahtevah): c. alicui, alicui in (za) hereditatem ali in pignus Icti.
3. pren. (o abstr.) znajti se, časovno strniti (strinjati) se, hkrati (obenem) dogajati se, nastopiti (nastopati): tot concurrunt veri similia Ter., saepe concurrunt aliquorum contentiones Ci., quae ut concurrant omnia, optabile est Ci., nisi ista casu nonnumquam, forte temere concurrerent Ci.; concurrit aliquid cum aliqua re Dig. se ujema; posl.: Q., Dig., ut non concurrerent nomina (vzajemno plačevanje) Ci. ep.; medic.: accessiones (febrium) … binae pluresve concurrunt Cels. - condiciō -ōnis, f (condīcere)
I.
1. dogovor, pogodba, poravnava: armis condicione positis Ci., de ponendis per condicionem armis agitare T., condicionibus discordiae sedatae sunt L., pacem cum eo condicionibus fecerunt L., posse condicionibus bellum poni S. s poravnavo, z mirovno pogodbo, per condiciones ad supplicium tradi S. na podlagi mirovne pogodbe.
2. sinekdoha pogoj, predlog, nasvet, ponudba, zahteva: condiciones tortae Pl. zviti pogoji, condiciones pacis L. mirovni pogoji, duas condiciones ponere L., condicionem accipere C., recusare Ci., non respuit condicionem C., condicionem aspernari N., manere in condicione Ci., deditionis nulla est condicio C. pod nobenim pogojem, non aliā condicione C. v noben drug namen, condiciones pacis non convenerunt N. niso se pogodili o miru, ferre condiciones aequissimas Ci. postaviti zelo ugodne pogoje, statuere condiciones S.; pogosto abl.: his condicionibus compositā pace L., pacem fecit his condicionibus N. pod temi pogoji, gaudentem … Attalicis condicionibus numquam dimoveas H. s ponudbami, kakršne so bile Atalove; pogosto s finalnim stavkom: ea condicione eas res gesseram, ut … deberent Ci., ea condicione, ne quid postea scriberet Ci. Šele po Avgustu se dobi sub condicione pod pogojem: accipe sub certa condicione preces O., sub condicione, ut … Ph., sub ea condicione, ne … Plin. iun., sub condicione, si … Suet.
3. occ.
a) ženitna ponudba, ženitna priložnost, ženitev, met. tudi nevesta: Sen. ph., Mart., Plin. iun., tu condicionem hanc accipe Pl., sibi condicionem filiae quaerendum esse L. da je treba iskati moža za hčer, c. uxoria Ci. ženitev, condicionem ferre Ter., Suet. ženitno ponudbo postaviti, Octaviam condicionem ei detulit T. Oktavijo mu je ponudil v zakon, offecit, ut M. Vipsanius Agrippa, … cum nullius condicionis non haberet potestatem, … eius deligeret affinitatem N. čeprav je mogel snubiti, kjer koli je hotel.
b) evfem. ljubezenska ponudba, priložnost za ljubimkanje, ljubezensko razmerje, ljubimkanje: condicionem accipere Pl., Ter., hinc cotidie condiciones legas Ci., quaerere condiciones per amicos Suet. —
II.
1. stan, stanje, položaj: est autem infima condicio et fortuna servorum Ci., hic primus condicionem amicitiae commutare ausus est Ci., meliore et honestiore condicione est, quam qua ipse vult Ci., c. vitae Ci., C., c. haec vivendi H. potek življenja.
2. položaj, razmere, stanje, usoda: quae est ista condicio Siciliae? Ci., o condiciones miseras administrandarum provinciarum Ci., c. imperii et status provinciae Ci., par iuris libertatisque condicio C. enak pravni položaj, c. servitutis Ci., nascendi Ci. usoda rojstva, vel temporum vel locorum Q.
3. razmere, odnos, okoliščine: bona condicione confligere C. ob ugodnih okoliščinah, condicione aequa pugnare C., ad iniquam pugnandi condicionem adduci C. podati se v boj v neugodnih okoliščinah, tali condicione propositā C. v takih razmerah; c. agri Ci. ali loci O. kakovost, praedia optimā condicione Ci. v najboljšem stanju. - condiō -īre -īvī (-iī) -ītum
1. začiniti (začinjati), zabeliti, okusno pripraviti (pripravljati); abs.: cum condiunt, non condimentis condiunt, sed strigibus Pl.; z obj. v acc.: Col., Plin., Icti., cenam, escas Pl., fungos, helvellas, herbas Ci. ep., epulas labore … c. Ci.; v pass.: ne male conditum ius apponatur H.; occ.
a) da(ja)ti kaj v vino, v kis idr., vkuha(va)ti, vložiti (vlagati): Varr., Plin., oleas albas Ca., corna, lactucam Col.
b) z dišavnicami pripraviti (pripravljati), (o)dišaviti: unguenta Ci.
c) (na)maziliti: mortuos Aegyptii condiunt Ci.
2. pren.
a) bolj ugodno (všečno) narediti (delati), priljubiti (priljubljati) komu kaj, (o)krasiti: orationem Ci., gratia verborum Q., summum bonum Sen. ph.
b) (u)blažiti, (o)lajšati : vitia studio quodam atque artificio malitiae Ci., tristitiam temporum hilaritate Ci. ep., comitate condita gravitas Ci., c. aliquid naturā asperum voluptatibus Q. — Od tod
1. adj. pt. pf. condītus 3 začinjen =
a) dišaven, okusen: sapor vini Col., conditiora facit haec … venatio Ci.; adv. v komp. condītius: Aug.
b) pren. okusen, ugoden, všečen, prijeten, zanimiv, mikaven, mičen, ličen, okrašen: sermo bene coctus et c. Luc. in Ci. ep., oratio nimium condita Q., oratio lepore … conditior Ci.; (o govorniku): nemo urbanitate, nemo lepore, nemo suavitate conditior Ci.
2. subst. pt. pf. condītum -ī, n z medom in poprom začinjeno vino, dišavno vino: Plin., Lamp.
Opomba: Kontr. impf. condībam: Fulg. - condĭtor2 -ōris, m (condere)
1. ustanovitelj, utemeljitelj: urbis N., L., H., Cu., Val. Max., oppidi S., c. noster (= Romulus) L., exit conditor urbe suā O., Euandrus Romanae conditor arcis V., conditores Reatini Suet. mesta Reate, ne Ubii quidem, quamquam … libentius Agrippinenses conditoris sui nomine vocentur, origine erubescunt T. svoje ustanoviteljice (Agripine), c. insulae Suet. naselnik, c. mundi Sen. tr. ali universitatis Eccl. stvarnik (o bogu).
2. pren.
a) začetnik, osnovatelj, ustanovitelj, povzročitelj: legum atque iurium Pl., iuris Romani L., Cod. Th., Cod. I., Romanae libertatis L., eius sacri L., c. et conservator Romani nominis Vell., huius scientiae Sen. ph., sacrarum opinionum Sen. ph. osnovatelj verovanja, subtilioris sectae c. Plin., Aristoteles c. Peripateticae sectae Gell., impurae c. historiae O., disciplinae militaris Plin. iun., imperii Plin. iun., Fl., regni tanti Iust., testamenti Cod. Th.; conditores instructoresque convivii Ci. prireditelji; v besedni igri s condītor: Ci. (gl. condītor).
b) occ. pisec, opisovalec, pripovedovalec, pesnik: rerum Plin. zgodovinopisec = c. historiae Q., c. Romani anni O. (o pesniku rim. fastov = rim. koledarja), Naso c. Artis Q. pisec Ljubezenske umetnosti (Ars amatoria), c. pessimorum carminum Cu.; abs.: humilis tantis sim conditor actis Tib.
3. hranitelj, shranjevalec; pooseb. Conditor -ōris, m Konditor = Spravljač žita in sadja v kašče, rimski poljski bog, zaščitnik spravljanja žita in sadja (naspr. Promitor): Serv.