centēnārius 3 (centēnus) sto vsebujoč, iz sto sestavljen: grex Varr., numerus Varr., Aug., pondera Plin. stoti, ballistae Luc. ap. Non. stofuntni metalni kamni, lapis Vitr. stofuntnik, fistula Vitr., Front. katere pločevina je pred krivino široka 100 palcev, formae Lamp. oblike denarja, vredne po 100 zlatov, rosa Tert. stolistnica, cena Tert., P. F. za 100 asov, centenario contiguus Amm. skoraj 100 let star, centenariam transgredi aetatem Hier. dočakati starost 100 let, infantes centenarii Arn. storoki ali stoglavi, libertus Icti. ki ima 100000 sestercev premoženja. Subst.
1. centēnārium -iī, n (sc. pondus) stot: Isid.
2. centēnāriī -ōrum, m
a) uradniki, ki imajo 100000 sestercev letne plače: Cod. Th.
b) = centuriones: Veg.
Zadetki iskanja
- cēnto
A) agg. invar.
1. sto:
un biglietto da cento dollari stodolarski bankovec
una volta su cento poredkoma
al cento per cento popolnoma, stoodstotno
novantanove volte su cento skoraj vedno
2. ekst. sto, mnogo, veliko, nešteto:
avere cento idee per la testa imeti nešteto idej v glavi
trovare cento scuse per non fare qcs. najti sto izgovorov, da česa ne narediš
cento di questi giorni! še veliko let! še na mnoga leta!
è lontano un cento chilometri oddaljen je kakih sto kilometrov
il numero cento stranišče, WC
3. (za samostalnikom) stoti:
pagina cento stota stran
il paragrafo cento stoti odstavek
4.
per cento odstotek:
un aumento del dieci per cento desetodstotno povečanje
essere sicuro al cento per cento biti stoodstotno, popolnoma gotov
PREGOVORI: una ne paga cento preg. kdor zlo dela, naj se dobrega ne nadeja
B) m invar.
1. sto:
il Consiglio dei Cento Svet stotih
2. šport sto metrov (v atletiki in plavanju):
vincere i cento zmagati na sto metrov - cerf [sɛr(f)] masculin jelen
les bois du cerf jelenovo rogovje
chasse féminin au cerf lov na jelena
le cerf brame, fraye, paît jelen ruka, se goni, se pase
cerf dix-cors jelen deseterak (6, 7 let) - che2 cong.
1. (uvaja subjektne in objektne odvisnike) da:
spero che tu venga upam, da prideš
2. (uvaja vzročne odvisnike) da, ker:
mi dispiace che tu non sia venuto žal mi je, da nisi prišel
3. (uvaja posledične odvisnike) da:
parla forte che ti senta govori glasno, da te slišim
4. (uvaja namerne odvisnike) da:
fallo entrare che si scaldi pokliči ga noter, da se segreje
5. (uvaja časovne odvisnike) da, ko, kar:
saranno anni che non lo vedo nekaj let je, kar ga nisem videl
6. (uvaja optativne stavke)
che entri! naj vstopi!
7. (uvaja pogojne stavke v zvezah)
posto che, a patto che, nel caso che, ammesso che če, v kolikor
8. (uvaja dopustne stavke) da, kolikor:
che io sappia, non è ancora ritornato kolikor vem, se še ni vrnil
9. (za izražanje podobnosti) kot:
preferisco telefonare che scrivere rajši telefoniram kot pišem
è più furbo che intelligente bolj je zvit kot pameten
10. kot da:
non fa che parlare samo govori (ne dela drugega, kot da govori) - child [čaild] samostalnik
otrok, dete; potomec; privrženec
figurativno plod
from a child od otroških let
with child noseča
to get with child zanositi
the burnt child dreads the flre kdor se enkrat opeče, je drugič previden
figurativno child's play igrača
child murder detomor
sleng this child jaz, mene - cilj moški spol (-a …)
1. strelski: das Ziel (premični cilj bewegliches Ziel, mimo cilja am Ziel vorbei, čez cilj über das Ziel); -ziel (bližnji Nahziel, leteči Flugziel, na morju Seeziel); Ziel- (iskanje cilja die Zielsuche, naprava za iskanje cilja die Zielsucheinrichtung); (tarča) die Zielscheibe/ Schießscheibe
2. vojska -ziel (bojni Gefechtsziel, nadomestni Ersatzziel, napada Angriffsziel, strateški Kampfziel, vojne Kriegsziel)
3. šport das Ziel (doseči erreichen, iti skozi cilj durchs Ziel gehen, priti v cilj ins Ziel kommen); -ziel (etapni Etappenziel, vmesni Zwischenziel)
na cilj Ziel-
(skok na cilj der Zielsprung, streljanje na cilj das Zielschießen, let na cilj der Zielflug, razdalja na cilju der Zielabstand, sodnik na cilju der Zielrichter, vrstni red na cilju der Zieleinlauf, ravni del proge pred ciljem die Zielgerade, posnetek prehoda skozi cilj das Zielfoto; der Zielfilm)
4. (namen) das Ziel (v življenju im Leben; jasno pred očmi klar vor den Augen)
doseči svoj cilj sein Ziel erreichen; -ziel (dolgoročni Fernziel, glavni Hauptziel, končni Endziel, načrtovalni Planziel, izobraževanja Lehrziel, študijski Studienziel, učni Lernziel, vzgojni Erziehungsziel, zemeljski Erdziel, življenjski Lebensziel)
v svesti si cilja/z jasnim ciljem pred očmi [zielbewußt] zielbewusst
naravnost proti cilju zielsicher
zastavljen cilj die Zielsetzung
(jasno klare Zielsetzung, socialni cilji soziale Zielsetzungen)
5. (načrtovanje)
določitev cilja die Zielvorgabe
(norma/normativ) die Vorgabe
6. pri potovanju: das Ziel (današnji heutiges, mojega potovanja meiner Reise); -ziel (poleta Flugziel, potovanja Reiseziel); namembno mesto potnikov/ pošiljk: der Bestimmungsort, letalstvo die Destination
|
postaviti si cilj sich ein Ziel setzen
doseči cilj pri hoji, vožnji itd.: ans Ziel kommen/gelangen
figurativno doseči cilj das Ziel erreichen
zgrešiti cilj das Ziel verfehlen, figurativno sein Ziel verfehlen, seinen Zweck verfehlen
brez cilja ziellos
usmerjen k cilju zielgerichtet
figurativno k novim ciljem zu neuen Ufern
biti na cilju am Ziel sein (tudi figurativno)
biti končno na cilju endlich am Ziel (angelangt) sein
z določenim ciljem (namenski) gezielt
z jasnim ciljem [zielbewußt] zielbewusst
imeti za cilj gerichtet sein auf
letalstvo imeti za cilj poleta: anfliegen (einen Ort)
postaviti si za cilj sich etwas als Ziel setzen/etwas anstreben/etwas anpeilen - clāvus -ī, m (gl. claudō1)
I.
1.
a) žebelj, klin: clavi ferrei Ca., Pl., C., Vitr., Plin., aliquid clavis configere ali religare C., clavorum cacumina Val. Max., clavi caligares ali caligarii Plin. žbice (prim.: in digito clavus mihi militis haeret Iuv.), clavi muscarii Vitr. širokoglavi žeblji, clavi cornei Ca. klini, cl. tabularis Petr., cl. trabalis Arn. gredni klin (gredni žebelj), kot znak nespremenljive usode: Necessitas clavos trabales et cuneos manu gestans H., prim.: si figit adamantinos summis verticibus diva Necessitas clavos H.; preg.: beneficium, quem ad modum dicitur, trabali clavo figere Ci. z močnim klinom pribiti = ne pozabiti je, clavum clavo eicere Ci. klin s klinom izbijati, zlo z zlom preganjati. Po starem (etr.) običaju so Rimljani označevali število let z žeblji: vsako leto 13. dne septembra je najvišji oblastnik v Rimu zabil en žebelj v steno kapele (cella) kapitolskega Jupitra (po etrur. štetju se je namreč leto začenjalo v mesecu septembru); od tod: dictatorem dicere clavi figendi causa L.; zdi se, da so kmetje tako šteli leta še v poznejši dobi: Petr. (Sat. 135, 8 in 9); od tod pren.: ex eo die clavum anni movebis Ci. ep. boš štel začetek leta.
b) occ. osnik, lunek, žebelj v kolesni osi, da se kolo ne sname: Hyg.
2. pren.
a) držaj na krmilu, met. krmilo: Q., Stat., cum... ille (gubernator)... clavum tenens quietus sedeat in puppi Ci., ipse sedens clavumque regit velisque ministrat V., clavumque ad litora torquet V.; pren.: clavum tanti imperii tenere Ci., clavum abicere Arn.
b) žeblju podobna izboklina ali taka oteklina na človeškem in živalskem telesu, bradavica, kurje oko ipd.: Cels., Col., Plin., Plin. iun.; occ. hiba ali bolezen oljk: Plin.
c) „bradavica“, spačen porod čebel: Plin. (nekateri pišejo clarus).
— II. škrlatni trak, škrlatni rob, vtkan ali prišit na rim. tuniko; senatorji in po činu najstarejši vojaški tribuni (senatorskega rodu) so nosili tuniko s širokim robom (latus cl.), vitezi in mlajši voj. tribuni pa z ozkim (angustus cl.): L., Plin., Q. idr., tunicae clavi Varr. ap. Non., latum demisit pectore clavum H. stopil je v senat, clavum mutare in horas H. oblačiti se zdaj kakor senator, zdaj kakor vitez, latum clavum induere Plin. iun. obleči senatorsko tuniko, alicui latum clavum impetrare Plin. iun., Suet. senatorstvo komu izprositi (izposlovati), angusto clavo contentus Vell., cretus paupere clavo Stat. Za cesarjev so nosili tuniko s širokim robom sploh sinovi staropatricijskih rodbin, ki so se pripravljali na državne službe: Suet., in-duiturque humeris cum lato purpura clavo O., clavi mensura coacta est O. ostal sem vitez z ozkim robom; nosili so jo tudi glasniki: Plin.; tudi na brisačah, prtih idr. so delali tak rob: Mart.; met.: latus clavus tunika s širokim robom: (ferunt Caesarem) usum... lato clavo ad manus fimbriato Suet.; tako tudi samo clavus: sumere depositum clavum fierique tribunum H. zopet postati senator in voj. tribun. - colore m
1. barva:
colore rosso, verde rdeča, zelena barva
colore acceso, spento živa, medla barva
senza colore brezbarven; pren. brezoseben, enoličen
a colori barven
dirne di tutti i colori pren. nabrenkati jih
farne di tutti i colori debele uganjati
vedere tutto colore di rosa pren. vse videti rožnato
articolo, pezzo di colore reportaža
colore locale pren. lokalni kolorit
2. barva (kože):
gente di colore črnci
farsi, diventare di tutti i colori pren. barvo spreminjati
3.
colori pl.:
colori nazionali državna zastava
gioca da molti anni per gli stessi colori ekst. šport že vrsto let igra za isto moštvo
colori del cuore pren. šport najljubše moštvo; moštvo, za katerega navijaš
4. barva, prepričanje, mišljenje, nazor
5. igre barva (kart) - come*1 [kʌm] neprehodni glagol (to, into; out of, from; within)
priti, prihajati, dospeti; prikazati, približati se; izvirati; postati; zgoditi, pripetiti se; znašati; delati se
to come and go sem in tja hoditi; prikazovati se in izginjati
to come the artful over oslepariti
to come to be postati
to come to blows stepsti se
sleng to come a cropper pasti; utrpeti škodo
to come down a peg biti ponižan
sleng to come the fine gentleman igrati odličnega gospoda
to come to grief doživeti polom
to come to a head doseči višek
sleng how comes? kako to, čemu?
let it come to the worst v najslabšem primeru
to come to harm utrpeti škodo
to come to know zvedeti
to come to light prikazati se
to come to nothing izjaloviti se
don't come the old soldier over me nikar se ne širokousti pred menoj
to come to pass zgoditi se
to come it over predrzno se vesti
to come to the point jasno se izraziti; skušati pridobiti
to come to see obiskati
to come short zamuditi; ne imeti uspeha, pogoreti
to come to stay ustaliti se
to come to terms dogovoriti, zediniti se; sprijazniti se, popustiti
to come bodoč, naslednji
in years to come v poznejših letih
come what may naj se zgodi, kar hoče
to come to the wrong shop obrniti se na napačen naslov
to come to o.s. zavedeti se
first come, first served kdor prej pride, prej melje
pogovorno he's as stupid as they come neumen je, kar se da
come now! daj že!
come! no! - compagno
A) m (f -gna)
1. tovariš, tovarišica; drug, družica:
compagno di giochi tovariš iz otroških let
compagno di classe sošolec
compagno di prigionia sojetnik
compagno di viaggi sopotnik
compagno di strada pren. sopotnik
il mio compagno moj mož
la mia compagna moja družica, moja žena
2. šport soigralec
B) agg. pog. podoben, enak - compter [kɔ̃te] verbe transitif (pre)šteti, iz-, ob-, pre-, računati, izplačati; nameravati, upati, (trdno) računati (avec s); zanesti se (sur na); veljati (pour za, kot), nekaj biti, pomeniti, predstavljati
à compter de počenši z, od
à compter d'aujourd'hui od danes naprej
à pas comptés odločnih, usmerjenih korakov
tout bien compté et rabattu po skrbnem pretresu
sans compter (figuré) radodarno, obilno
cette robe ne me plaît pas, sans compter qu'elle est très chère ta obleka mi ni všeč, ne glede na to, da je zelo draga
il compte pouvoir partir demain računa, upa (namerava), da bo lahko odpotoval jutri
ne compter à rien quelque chose nobenega hrupa s čim ne delati, ne pripisovati večje važnosti čemu
plusieurs années de service imeti precéj službenih let
compter pour du beurre (populaire) ne biti važen
compter de tête računati na pamet
compter sans l'hôte računati brez krčmarja
compter les clous de la porte (familier) čakati (pred vrati)
compter les morceaux de quelqu'un komu grižljaje šteti
compter à la muette (musique) izpuščati (takte)
compter ses pas počasi iti, figuré previdno, preudarno iti na delo
cela ne compte pas to ne šteje, to ni pomembno, to ni važno
savoir compter znati računati, figuré znati gledati na svojo korist - computō -āre -āvī -ātum
I.
1. izračuna(va)ti, preračuna(va)ti, stroške preudariti (preudarjati), sešte(va)ti: latitudinem Asiae, mensuram fluminum Plin., rationem perfecti operis, pluviales dies Col., annos, quibus viximus Q., facies tua computat annos Iuv. kaže število let, c. maritorum suorum annos Sen. ph., bona sua Petr.; rationem digitis (na prste) Pl., Eubulidis digitis computans (subst.) Plin. Evbulidov (kip) „Na prste seštevajoči“; z odvisnim vprašanjem: si quantum habeat per se computare cogetur Sen. ph., lector, quid studia referant, computaturus Q.
2. abs. obračuna(va)ti s kom, pobotati s kom: compellarat hospitem praesens, computarat, pecuniam imperarat Ci., computa et tibi; plus duo quam accepi Petr., incrementa ipsa, si bene computes, damna sunt Sen. ph.
3. occ.
a) svoj dobiček preračuna(va)ti = misliti, gledati na svoj dobiček: plures computant, quam oderunt Sen. ph., quotusquisque uxoris optimae mortem timet, ut non et computet? Sen. ph., illa (uxor), quae computat Iuv.
b) k čemu šteti, prište(va)ti; z dat.: fetus pecorum fructibus Dig.; z in in acc.: in fructum non computari Dig.
— II. pren. šteti za kaj = imeti za kaj; z dvojnim acc.: eversiones urbium populorumque summam gloriam c. Lact.; s prō: Arn., hominum sapientiam pro summa stultitia Lact.; v pass. s subjektnim inf.: cum pro amicitia et fide mori summa gloria computetur Lact. - condenar obsoditi (a na); grajati, ne odobravati; zazidati (vrata)
condenar a muerte, condenar a diez años de prisión obsoditi na smrt, na 10 let ječe
condenarse (večno) pogubljen biti - cōnficiō -ere -fēcī -fectum, v pass. tudi cōnfīō (gl. to geslo) (cum in facere)
I.
1. storiti, delati, napraviti (napravljati), izdel(ov)ati, dognati, dovršiti, izvršiti (izvrševati), opraviti (opravljati), (do)končati: pallium Pl., anulum, soccos sua manu Ci., vestem Ci., Suet., alutae tenuiter confectae C. tanko ustrojene kože, tabulae litteris Graecis confectae C. ali libri Graeco sermone confecti N. napisane, confecit orationes N. je napisal, confecit tabulas diligentissime Cluentius Ci. je natančno vodil knjigo, rationem carceris c. Ci. jetniški dnevnik voditi, ea ratio in aede Opis confecta est Ci. račun je položen, sacra per mulieres ac virgines confici solent Ci. se navadno opravljajo, divina res conficitur N. žrtvovanje se opravlja, legitima quaedam c. N., c. iusta funera C. opraviti pogrebne svečanosti, caedem c. N. izvršiti, bellum totum confecit N. je dokončal, c. proelium S., omni (reliquo) sermone confecto C.; na splošno: ne res conficeretur, obstitit N. da se to ne bi izvršilo, conficies, quod studes N. dosegel boš, ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt C., id, quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant C.; quibus (his) rebus confectis Ci., C., N., S. ko je bilo to opravljeno, ko se je to zgodilo = potem, nato. — Od tod adj. pt. pr. cōnficiēns -entis ustvarjajoč, učinkujoč, povzročajoč: causae Ci.; z gen.: haec cum corporis bona sint, eorum conficientia certe in bonis numerabis Ci. to, kar morejo povzročiti, cum civitate mihi res est … conficientissimā litterarum Ci. z občino, ki zelo rada piše.
2. occ. opravke, posle opraviti (opravljati), dokonč(ev)ati, naročila izpolniti (izpolnjevati), izvršiti (izvrševati): nuptias Ter., confecto negotio Ci., opes ei ad hoc negotium conficiendum detulit Ci., mandata vestra conficere cupiens Ci., c. legationis officium C., legationem suam Ci., facinus occulte per alios Ci.
3. pot dopolniti, dovršiti, prehoditi, prepotovati: ambulationem in Academia Ci., breviora itinera equo Cu., dimidium spatium (itineris) confecerat N., c. iter anno vertente N., incredibili celeritate magnum spatium paucis diebus C., quis tam brevi tempore tantos cursus conficere potuit? Ci., biduo post DCC milia passuum conficiuntur Ci., immensum spatiis confecimus aequor V. (pren. o pesniku, ki je dospel do konca svoje pesmi), sol cursus annuos conficit Ci.; pren. čas prebiti, preživeti (preživljati), dopolniti: diem conficimus Pl., c. brumam Col., prope centum confecisse annos Ci., reliquam partem noctis c. C.; pass. = preteči, miniti: biennio iam confecto Ci. po preteku dveh let, hieme confectā C. ko je zima minila, ante primam confectam vigiliam C., confectis aestivis Ci.
II.
1. skupaj spraviti (spravljati), nab(i)rati, nabaviti (nabavljati) (si), dobi(va)ti: pauxillulum nummorum Ter., vilicus si sibi centum nummos confecerit Ci., permagnam ex illa re pecuniam c. Ci., cum filiae nubili dotem conficere non posset Ci., ex his urbibus XXV talenta se confecturum L., c. obsides Hirt., serpentium magnam multitudinem N.; occ. ljudi, moštvo nab(i)rati, na noge spraviti (spravljati): quid tam novum, quam adulescentem privatum exercitum conficere? Ci., reliquas legiones, quas ex delectu novo confecerat C., Bellovacos posse conficere armata milia centum C., c. circiter trecentos equites C., ad triginta milia peditum L.; met.: centurias conficere Ci. pridobiti si glasove centurij.
2. pren. storiti = narediti (delati), povzročiti (povzročati), izposlovati: sollicitudines Ter., motūs animorum Ci., sententiis sedecim absolutio confici poterat Ci., ille pacem maritimam summa celeritate confecit Ci., animum auditoris mitem et misericordem c. Ci. izvabiti milino in milost.
3. occ. kot logičen zaključek posne(ma)ti, zaključiti (zaključevati), nav. le v pass. = slediti iz česa: Q., ex eo, quod sibi dederat, conficere malebat Ci., conclusio est, quae brevi argumentatione ex iis, quae ante dicta sunt, conficit, quod necessario consequatur Corn., ex quo conficitur, ut … Ci. iz tega sledi, da …, complexio ex his non conficitur Ci. se ne da posneti.
III.
1. razkosa(va)ti, (z)drobiti, razdvojiti (razdvajati), razcepiti (razcepljati), (s)treti, (z)mleti: ligna ad fornacem Ca. cepiti, klati, molarum et conficiendi frumenti labor Col., dentes intimi escas conficiunt Ci., nec dentes (acciperent), quae conficerent L.; occ.
a) prebaviti (prebavljati): cibus confectus coctusque Ci., confectus et consumptus cibus Ci., alvus cibos non conficit Plin.; pren.: lectio non cruda, sed multa iteratione mollita et velut confecta Q.
b) zauži(va)ti: Col., prandium Pl., plures iam pavones confeci quam tu pullos columbinos Ci. ep., ibes maximam vim serpentium conficiunt Ci.
2. pren.
a) snesti (snedati) = uničiti (uničevati): conficiunt ignes silvas Lucr., nihil est opere et manu factum, quod non aliquando conficiat et consumat vetustas Ci.; occ. zapraviti (zapravljati), (po)trošiti, (po)tratiti, razsipa(va)ti: argentum Ter., patrimonium satis lautum Ci., ordinis (equestris) ornamenta Ci., suam rem non minus strenue quam publicam Ci.
b) zdel(ov)ati = (o)slabiti, upehati, izčrpa(va)ti, moči izpi(ja)ti, ugonobiti (ugonabljati): meus me maeror cotidianus lacerat et conficit Ci. ep., vitae cupiditas, quae me conficit angoribus Ci., maerore se conficiens Ci. ginoč od žalosti, populi vires se ipsae conficiunt L.; nav. v pass. = oslabeti, onemoči, (o)pešati: confici lacrimis, frigore, fame Ci., siti S.; pogosto pt. pf. cōnfectus 3 oslabljen, oslabel, onemogel, upehan, zdelan, izpit, zbit: fame, frigore, inopiā omnium rerum confectus Ci., corporis morbo et animi colore c. Ci., Scaevola confectus morbo Ci. zdelan, shujšan, vulneribus c. C., salo nauseaque c. C. onemogel od morske bolezni, c. aetate, itinere C., vino lustrisque c. Ci., macie confectus lupus Ph. mršav in medel; brez abl.: gladiatori illi confecto et saucio consules opponite! Ci., fessi confectique L.
c) evfem. posekati, ubi(ja)ti, pobi(ja)ti, usmrtiti, umoriti: (haec sica) nuper … me ad regiam paene confecit Ci., c. alterum Curiatium L., Caligulam triginta vulneribus Suet., ut (Alcibiadem) incendio conficerent N. da bi ga z ognjem pokončali, tribuni corpus vulneratum ferro confectumque vidistis Ci.; c. leones Sen. ph., feras Suet.; abs.: nunc ego resto, confice! H. končaj me! pren.: in iis plăgis te a me confici et concīdi necesse est Ci., c. aliquem omnibus notis ignominiisque L.; occ. popolnoma poraziti, zdesetkati, streti, uničiti, ugnati, ukrotiti: Athenienses N., duos hostium exercitus pernicioso certamine L., Numantiam fame L. z lakoto ukrotiti, qui plures provincias confecit Ci. - cōnsul -ulis, m, okrajšano v sg. COS., v pl. COSS. (prim. cōnsilium)
1. sprva „prisednik kraljevega svéta“, potem konzul. Consules (množinska obl. je starejša od edninske), ki sta se prvotno (do l. 449) imenovala praetores, sta bila najvišja rimska oblastnika. Po l. 510 (po pregonu kraljev) so jih v centurijskih komicijah volili za eno leto med patriciji, po l. 366 pa tudi med plebejci. Poleg svečeniške (prim. rex sacrificulus) sta imela popolno kraljevo oblast: v miru sta upravljala državo ter bila najvišja sodnika in finančna upravitelja, v vojni pa vojskovodji. Ko pa so v Rimu l. 443 uvedli cenzuro in l. 366 še preturo, se jima je oblast precej zožila: izgubila sta finančno upravo in sodstvo. Službo sta konzula nastopila sprva nav. 1. sekstilija (avgusta), po l. 154 pa 1. januarja. Consul imperiosus, popularis Ci., sellae consulum L., sella consulis Plin. iun. Z besedo consul(es) in z imeni konzulov (v absolutnem abl.) so se označevale letnice in starost stvari in oseb: te (sc. Asinio Pollione) consule V. za časa tvojega konzulovanja, quibus consulibus interierit, non convenit N. ob katerih konzulih = katerega leta, ignoto consule Lucan. neznanega leta, proximis consulibus Ci. prejšnje leto, in destinatos consules Ci. za prihodnje leto, sequentibus consulibus Suet. v naslednjem letu, multos consules inter magna bona numerare Sen. ph. mnoga leta, adiecto (edito) die et consule Icti. s podatkom dne in leta, sine die et consule Icti. brez podatka dne in leta, habere diem et consulem Icti. dan in leto, tot consulum regionumque vina Sen. ph. tolikih let in tolikih vrst vina, amphora centeno consule facta Mart. stoleten, bis tibi consul trigesimus instat Mart. star si skoraj 60 let; imeni konzulov stojita v službeni pisavi v brezvezju (asindeton): M. Claudio Marcello L. Fabio Labione consulibus N., pisatelji pa imeni vežejo z et (pri Ci. in C. dobimo oba načina): C. Claudio Caeci filio et M. Tuditano consulibus Ci., C. Cornelio Q. Minucio consulibus Ci., M. Messala et M. Pisone coss. C., L. Pisone Aulo Gabinio consulibus C.; tudi Mario consule et Catulo Ci., Q. Caepione consule et C. Laelio Ci.; pesn. stoji le eno ime: consule Tullo H. za Tulovega konzulovanja, prim.: Bibuli consulis amphora H. vrč izza Bibulovega konzulovanja. Pomni poseb.: ordinarii consules L., Aus. redna konzula = konzula, ki sta službo redno nastopila s pričetkom leta (po njiju se je leto imenovalo), naspr. consul suffectus L., Lamp. ki je služboval namesto konzula, umrlega pred iztekom leta; consul designatus Ci., L. za prihodnje leto izvoljeni konzul (dokler ne nastopi službe); novi consules L. nova konzula = konzula tega (tekočega) leta, naspr. prioris anni consules L.; consul maior Gell., Fest. konzul, ki je imel oblastništvo (fasces, imperium) ter je predsedoval senatu in komicijam, sprva starejši (od tod maior, sc. natu), pozneje pa tisti, ki je pri volitvah dobil največ glasov, po Julijevem zakonu (lex Iulia) pa oni, ki je imel največ otrok. Rekla: creare consulem Ci. ep. ali consules Varr., Ci., L., Plin. iun. ali aliquem creare consulem (aliquos creare consules, v pass. z dvojnim nom.) C., L., Val. Max. konzula (iz)voliti, koga za konzula (iz)voliti (o ljudstvu), konzula (koga za konzula) (iz)voliti dati (o predsedniku komicij); redk. aliquem dicere consulem ali aliquem dicere consulem cum aliquo L. koga (s kom) za konzula (iz)voliti (o ljudstvu); večinoma aliquem facere consulem (v pass. z dvojnim nom.) koga storiti konzula, koga postaviti za konzula (o ljudstvu) ali (o posamezniku, včasih s pristavkom suffragio suo) storiti, da se kdo izvoli za konzula, glasovati, da se koga izvoli za konzula: L., Vell., Q., Fl., me … primum hominem novum consulem fecistis Ci., cum C. Fabricio P. Cornelius … gratias ageret, quod se (homo) inimicus consulem fecisset Ci., aliquem facere consulem ordinarium Sen. ph., cum ab aratro arcessebantur, qui consules fierent Ci., Marius absens consul factus S.; consulem sufficere nadomestno (iz)voliti konzula (prim. zgoraj consul suffectus): sufficere consules L., suffectus in Lucreti (consulis) locum M. Horatius Pulvillus L., ne consul sufficiatur, non timent Ci.; aliquem sibi consulem substituere Vell. postaviti si koga za konzula namestnika, substituere sibi consules Suet.; consulem rogare konzula za volitve predlagati (o predsedniku komicij): ut consules roget praetor Ci. ep. comitia consulibus rogandis habuit Ci.; consulem subrogare konzula za nadomestno volitev predlagati (nasvetovati) ali konzula po narodu (iz)voliti, ozir. (iz)voliti dati (o predsedniku komicij): ad consules subrogandos venire L., in locum collegae consulem non subrogaverat Aur. (prim.: nec [consul P. Valerius] collegam subrogaverat in locum Bruti L.); aliquem declarare consulem objaviti izvolitev koga za konzula, izvolitev konzula razglasiti dati (o predsedniku komicij ali o volivcih samih): me … una vox universi populi Romani consulem declaravit Ci., quos populus proximis comitiis ingenti consensu consulem alterum, alterum praetorem declaravit L., v pass. (z dvojnim nom.): eiusdem hominis voce et declaratus consul et defensus Ci., comitiis habitis consules declarantur M. Tullius et C. Antonius S., consules declarati P. Scipio Nasica L. Calpurnius Bestia S.; v istem pomenu tudi aliquem renuntiare consulem: comitiis centuriatis L. Murenam consulem renuntiavi Ci., dictator … M. Valerium Corvum … consulem renuntiavit L., v pass.: tua voce (consules) renuntiati sumus Plin. iun.; aliquem consulem designare koga za konzula nameniti, koga za konzula prihodnjega leta (iz)voliti (prim. zgoraj consul designatus): Mamertinum consulem d. Amm., v absolutnem abl.: eodem tribuno plebis et inimico consule (za konzula) designato Ci. V službeni pisavi je pogostna zveza pro consule = konzulov namestnik, prokonzul: Siciliae provinciae, cum esses pro consule, praefuisti Ci., pro consule ad Veios esse L., qui ad urbem sunt pro consulibus C., Furius Camillus pro consule Africae T. Iz te zveze je nastal subst. prōcōnsul -ulis, m (gl. to geslo). — Katerikrat je kdo konzul, se pove z acc. (redk. z abl.) neutr. sg. vrstilnih števnikov, kolikokrat pa s prislovnimi števniki: cum primum consul fuerat L. prvič, Marius … septimum consul Ci., Q. Maximo quintum consule Ci., T. Quinctio quartum consule L., tako tudi: C. Flaminius consul iterum Ci. drugič; tertio consules esse Plin. iun. v tretje, tretjič, Marium creatum septimo consulem Quadr. ap. Gell.; M. Aemilius Lepidus, qui bis consul augurque fuerat L. dvakrat, M. Marcellus ille quinquies consul Ci. — Zgodovinopisci včasih rabijo consul nam. proconsul: L. (XXVI, 33, o Klavdiju), Fl., Aur., Eutr., quaestor obtigit P. Africano consuli (bil pa je le prokonzul) N.
2. consul = najvišji oblastnik v municipijih: Aus., L. Fulvius …, Tusculanorum rebellantium consul, … qui … Romae triumphavit ex iis, quorum consul fuerat Plin.
3. consul = Posvetovalec, Jupitrov vzdevek (po gr. Ζεὺς βουλαῖος ali βουληφόρος): Ap., Vop. - cōnsulāris -e (cōnsul)
1. adj. konzulov, konzulski, bivšega konzula, konzula dostojen: aetas Ci. za konzulstvo po zakonu določena najnižja starost 43 let, auctoritas, auspicia Ci., candidatus Ci. potegovalec za konzulstvo, comitia Ci. konzulske volitve, familia Ci., Suet. ali domus Plin. katere član je bil kak konzul, imperium Ci., C., S., leges L. dani od konzulov, provincia C., provinciae Ci., locus Ci. častni sedež bivših konzulov (v senatu), officium Ci. ali officia Plin. iun., libido Ci., exercitus L. pod poveljstvom konzula, fasces, munera (= officia) L., impedimenta L., tribuni militum consulari potestate L. (gl. tribūnus), oratio L. konzula dostojen govor, res operosa ac minime consularis L. nikakor ne dostojna konzula (konzulov), animus L. ali animi Plin. iun., lictor H., senex T. star konzul, legatus Suet. (gl. pri 2. b), femina Suet. žena bivšega konzula, ornamenta Suet., insignia T., arma, vindicta Vell., via Plin., Dig., adoptio Q. po bivšem konzulu, vinum Mart. imenovano po konzulu, v čigar letu je bilo pridelano, consulari patre genitus Plin. iun. sin bivšega konzula, c. cura et sollicitudo Plin. iun. ki se nanaša na konzulstvo, quam consulare Plin. iun. konzulski navadi primerno. — Od tod adv. cōnsulāriter konzulsko, konzula dostojno: vita omnis c. acta L.
2. subst. cōnsulāris -is, m
a) mož konzulskega dostojanstva, poseb. bivši konzul, konzular: occisus est cum liberis M. Fulvius consularis Ci., egregios consules habemus, sed turpissimos consulares Ci. ep., accidit casu, ut legati Prusiae Romae apud T. Quinctium Flamininum consularem cenarent N., consulares omnes itemque senatus magna pars sententiam eius (Catonis) laudant S.; popolno vir consularis Plin. iun., Suet. ali consularis homo: mortem ego vir consularis timerem? Ci., M. Silanum consularem hominem accusavit Ci.; tako tudi filius ali frater consularis Vell.
b) v cesarstvu = cesarski namestnik (legat) s konzulskim činom (četudi prej ni bil konzul) v provincah: consularis Pannoniae T., addique … opinionem (iubet) Syriam provinciam Agricolae destinari, vacuam tum morte Atilii Rufi consularis T., consularium primus Aulus Plautius praepositus T., Oppio Sabino consulari oppresso Suet., unum et alterum consulares, oblatis provinciis non aucus a se dimittere, usque eo detinuit, donec … Suet.; popolno consularis vir ali c. legatus ali c. rector: consularibus viris, quos singulos cuiusque provinciae negotiis praeposuisset Suet., ut … Hispaniam et Syriam per aliquot annos sine consularibus legatis habuerit Suet., Cappadociae … legiones addidit consularemque rectorem imposuit Suet. - contar [-ue-] šteti; iz-, po-, zaračunati; pripovedovati
contar 20 años biti 20 let star
contar con los dedos na prste šteti
contar a uno entre sus amigos koga med svoje prijatelje šteti
contar por a/c smatrati za nekaj
contar por hecha una promesa obljubo za čisto zlato vzeti
contar por verdadero za resnico vzeti
cuénteselo a su tía (a su abuela) to pripovedujte komu drugemu
más de prisa que (se) lo cuento neverjetno hitro
sin contar los gastos izključujoč stroške
volver a contar znova preračunati
¿cuánto cuenta? kakšen je znesek?
a contar desde hoy računano od danes naprej
contar con alg. računati s kom, zanesti se na, ne pozabiti
contar con pocos recursos razpolagati s pičlimi sredstvi
y pare de contar in to je vse!
cuéntase que govori se, da
eso no se cuenta to se ne vračuna; to se ne spodobi - contemporain, e [kɔ̃tɑ̃pɔrɛ̃, ɛn] adjectif sodoben; masculin, féminin sodobnik, -ica, vrstnik, -ica, sočasnik, -ica
être contemporain de quelqu'un biti sodobnik kake osebe
je ne suis pas son contemporain nisem istih let kot on - continuus 3 (continēre)
I.
1. skupaj držeč se, v zvezi, v stiku, zvezan, stikajoč se, stičen: montes H., Plin. stikajoče se gore, ignis proxima quaeque et deinceps continua complexus L. kar je bilo s tem v zvezi, Leucada continuam veteres habuere coloni O. za celine držečo se = za polotok, c. aedificia Cu., tecta Plin. iun., rupes Mel., agri Suet., tela Stat. venomer streljane; z dat. (s čim): aër continuus terrae est Sen. ph.; subst.
a) continua -ōrum, n stikajoči se kraji: L.
b) continuus -ī, m ljubljenec, miljenec: Nerva c. principis T.
2. occ. nepretrgan, neločen, nedeljen, neprestan, zdržema tekoč, zapovrsten, zaporeden: humus O., flumen Tiberis Val. Max., Rhenus uno alveo continuus T., alveus Plin., mare T., mons aequali dorso continuus usque ad proximum castellum T., litus, litora Mel., Pyrenaeus trahit perpetua latera continuus Mel.; pren.: translationes Ci., narratio Q., oratio Sen. ph., T., Suet., quae apud Sallustium rara fuerunt, apud hunc crebra sunt et paene continua Sen. ph. —
II. pren. (časovno)
1. zaporeden, drug za drugim sledeč: Pl., Iust., superiora continuorum annorum decreta Ci., aliquot annos continuos ante legem Gabiniam Ci. več let zapored, tot dies continuos quid egisti? Ci., secutae sunt continuos complures dies tempestates C. ali continuis diebus C. več dni zapored, per continuos menses Suet. (cele) mesece zapored, c. regna, triumphi ex Hispania duo continui L.; o kolekt.: c. triennium Pl., Suet., triduum Pl., Suet., biduum, biennium Suet.; (pesn. tudi o enoti): continuā die O. naslednji dan, continuā Delphin nocte videndus erit O. v naslednji noči.
2. nepretrgan, neprekinjen, neprestan, neprenehen: honores Ci., bella Ci., Cu., incommoda C., obsidio, oppugnatio L., itinera Lepidus in Ci. ep., Val. Max., iter, fragor Cu., clamor Corn., labor Q., navigatio, sterilitates Plin. iun., vitia Sen. ph., cursus proeliorum T.; drž.pr. continuus consulatus dve ali več let zapored opravljano konzulstvo, tudi = še za drugo leto ali večkrat za naslednje leto podaljšano konzulstvo: Val. Max., Plin. iun., Suet.; pesn.: c. amor Pr., continuo fortunae vulneror ictu O., continuā messe senescit ager O.; ret. z dat. (ali z abl.) gerundivi: postulandis reis tam continuus annus fuit, ut … T. v tem letu so bili pozivi obtožencev tako stalni, so se obtoženci tako neprestano pozivali pred sodišče, continuus inde et saevus accusandis reis Suilius T. Suilij ni nehal besno obtoževati. — Od tod
1. (krajevni in časovni) adv. continuē nepretrgoma, zdržema, neprestano, neprenehoma, venomer: Varr., M. idr.
2. adv. abl. neutr. sg. continuō „v stiku, v zvezi“, od tod
a) nepretrgoma, zdržema, neprestano, neprenehoma, venomer, zapored(oma): templum continuo saeptum Varr., c. aliquid facere Cu., qui grana ciceris … in acum c. ... inserebat Q., cum in eosdem casus … c. quis … incurrit Q.
b) α) (krajevno) neposredno, takoj za čim: Lycia continuo (sc. sequitur) Mel. β) (časovno) takoj nato, prècej potem, takoj, zdajci, pri tej priči, mahoma, na mah, nemudoma: Pl., Ter., hi ludi quindecim dies auferent, deinde continuo Romani ludi consequentur Ci., tum iste c. mittit homines certos Melitam Ci., cur tanto post potius quam c. queri maluerit Ci., hos c. in itinere adorti C., haud mora; c. matris praecepta facessit V.; določuje temporalne stavke: c. ut vidit, non dubitavit insigne tollere Ci., quod c. consilium dimiserit, simulac me fractum … metu viderit Ci., ut quisque insanus … latum demisit pectore clavum, audit c.... H., continuoque ubi subdita flamma medullis V., c. has leges … imposuit natura locis, quo tempore primum Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem V., c. ventis surgentibus (absolutni abl.) V.
c) occ. v nikalnih stavkih ali v vprašalnih stavkih z nikalnim pomenom naznanja logično neposredni, neizogibno potrebni sklep = prècej, takoj, brez obotavljanja, kar: Ter., Varr., non c., si me in gregem sicariorum contuli, sum sicarius Ci., si malo careat, continuone fruitur summo bono? Ci. uživa mar zato takoj …? an Deiotarus c. dimisit exercitum? Ci., continuone, si ille stulte cogitavit, nobis quoque stulte dicendum est? Q. - cōnversiō -ōnis, f (convertere)
1. obrat, obrnitev (refl.): c. vesicae, conversiones vulvae Plin.; pren. spreobrnjenje, povrnjenje: c. ad verum deum Aug.
2. (o nebesnih telesih) vrtenje, obtok, kroženje, konverzija: astrorum, siderum, caeli, mundi Ci., perpetui cursus conversionesque caelestes Ci., circuitus enim solis … conversionem conficiunt annuam Ci. letni tek, mensium annorumque conversiones Ci. periodično vračanje mesecev in let.
3. pren.
a) α) preokret, preobrat, obrat, prevrat, sprememba, premena: c. statūs, tempestatum Ci., videtis, … quanta in conversione rerum ac perturbatione versemur Ci., conversiones rei publicae, conversiones rerum publicarum Ci. β) sprememba mišljenja: tanta c. consecuta est Plin. iun.
b) zagnojitev otekline, gnojavica, tvor: conversionem resecare Col.
c) occ. (ret.) α) periodna zaokrožitev govora, perioda, sestavje: perpetuitas et quasi c. verborum Ci., orationis conversiones Ci., ut (oratio) conversiones habeat absolutas Ci. β) eiusdem verbi in extremum conversio ponavljanje iste besede ob koncu stavka (= ἀντιστροφή aliἐπιφορά): Ci., Q.; prim. Corn. IV, 13, 19. γ) hiastična protistava, hiastično predevanje istih besed (= ἀντιμεταβολή; npr.: esse oportet, ut vivas, non vivere, ut edas): Ci. δ) premena govorne zvrsti, prevod: c. ex Latinis Q.