cochon [kɔšɔ̃] masculin prašič; svinjsko meso; figuré umazanec, figuré prašič, svinja
cochon d'Inde morski prašiček
cochon de lait odojek
cochon de mer (zoologie) morski prašič, pliskavica
quel cochon de temps! kakšno grdo vreme!
amis, camarades masculin pluriel comme cochons (populaire) zelo dobri prijatelji
fromage masculin de cochon nadevani želodec
graisse féminin de cochon svinjska mast
soies féminin pluriel du cochon prašičje ščetine
(familier) cochon qui s'en dédit! svinja tisti, ki ne bo držal besede, prisege!
avoir une tête de cochon (figuré) biti zelo trmast
jouer un tour de cochon à quelqu'un komu je grdó zagosti
manger comme un cochon požrešno jesti
c'est donner des confitures à un cochon (figuré) dajati darila osebi, ki jih ne zna ceniti
je n'ai pas gardé des cochons avec vous nisva skupaj svinj (krav) pasla
un cochon n'y retrouverait pas ses petits (figuré) tu je skrajen nered
mon cochon! (zelo familier) moj dragi!
Zadetki iskanja
- cochon, ne [kɔšɔ̃, ɔn] adjectif svinjski, umazan, opolzek; masculin, féminin prašič, svinja
ce n'est pas cochon to ni slabo, to je uvaževanja vredno - cock1 [kɔ́k] samostalnik
petelin, (tudi na puški); petelinje petje
figurativno vodja; pipa, vetrnica; poševna lega klobuka na glavi; jeziček (na tehtnici); kazalec (na sončni uri)
navtika medkrov; pilotov sedež; bahač, kolovodja
vulgarno spolni ud
as the old cock crows so does the young learn jabolko ne pade daleč od drevesa
the red cock crows hiša je v plamenih
dunghill cock domači petelin
every cock crows on his dunghill doma se vsakdo čuti junaka
to be cast at the cocks zgubiti se
that cock won't fight tukaj nekaj ni v redu, to ne bo držalo
to live like a fighting cock živeti ko ptička na veji
the cock of the walk (ali roost) glavna oseba, samozavestnež
to go off at half cock prezgodaj se sprožiti
domačno old cock ljubi moj, človek božji - cocotte [kɔkɔt] féminin kokoš; familier kokota, lahkoživka; ljubica, figuré putka; lonec; lahko vnetje vek
hue, cocotte! hi, konjiček (kobilica)
ne t'inquiète pas, ma cocotte! ne delaj si skrbi, ljubica!
cocotte à pression brzokuhalni lonec
cocotte minute samokuhalnik - coda f
1. rep:
rizzare la coda pren. spet se opogumiti, dvigovati greben
abbassare la coda znižati ton
andarsene con la coda fra le gambe pren. stisniti rep med noge
avere la coda di paglia pren. zavedati se, da nimaš prav
il diavolo ci ha messo la coda pren. tu ima hudič svoje kremplje vmes
coda di cavallo anat. konjski rep; konjski rep (lasje)
2. ekst. rep:
la coda di un aereo rep letala
la coda dello sci rep smučke
la coda della cometa rep kometa
vettura di coda železn. vagon na repu vlaka
reparto di coda voj. oddelek na repu kolone
coda della tavola mesto na koncu mize
guardare con la coda dell'occhio gledati s kotički oči
non avere né capo né coda pren. biti brez repa in glave
in coda na repu
3. podaljšek, zadnji del, zaključek (tudi pren.):
la coda della lettera zaključek pisma
la coda polemica di un provvedimento polemika ob sprejetju ukrepa
pianoforte a coda koncertni klavir
abito a coda di rondine frak
4. vrsta:
fare la coda, mettersi in coda čakati v vrsti, postaviti se v vrsto
5. film
la coda della pellicola drobec filmskega traku (pri montaži)
6.
coda di cavallo bot. njivna preslica (Equisetum arvense)
coda di topo bot. svinjski rep (Phleum pratense) - cōdicillāris -e (cōdicillī) s cesarskim osebnim pismom (kabinetnim pismom) imenovan: pontificatus codicillares Lamp. naslovni pontifiki = pontifiki, ki so imeli le naslov in čin, ne pa dejanske pontifiške službe.
- coeō -īre -iī (redko -īvī; pogosto sinkop. coīsse, coīssem, coīstī, coīstis idr.) -itūrus
1. skupaj iti, sniti se, shajati se, sestajati se, zb(i)rati se: milia crabronum coëunt O., cum frequentes coissent Cu., coëunt certis diebus T. Kje? Capuae L., in cuius templo coiretur Suet. Kam? Pharsaliam Cat., in (ad) regiam Cu., quo populus coibat H., locus, in quem coibatur T. kjer so se navadno shajali. Od kod? undique collecti coëunt Martemque fatigant V.
2. sovražno se sest(aj)ati, skupaj udariti (udarjati), skupaj trčiti, spopasti (spopadati) se, spoprije(ma)ti se: inter se coisse viros et cernere ferro V., trepidae inter se coëunt (apes) V., manus coit in unum (proti enemu) V., cetera turba coit O., iam agmina coibant Cu.
3. skupaj stopiti (stopati), združiti (združevati) se, zediniti (zedinjati) se, zvezati se: coëat par iungaturque pari H., binaque cum populis regna coisse suis O., c. ad praestanda iusta Cu.; poseb. politično združiti se, zvezati se: duodecim adulescentuli coierunt N., in amicitiam coëunt V. stopijo v prijateljsko zvezo, gener atque socer coëant V., c. in societatem T.; pesn.: dextrae coëunt in foedera V. podajo si roke v zvezo; cum hoc tu coire ausus es, ut... Ci., se neque cum quoquam de ea re collocuturum neque coiturum N.; od tod occ. trans., toda le v zvezi s societatem = zvezo skleniti (sklepati) (acc. kot smer): si nullam societatem neque sceleris neque praemii cum homine alio coieras Ci., utinam... cum Caesare societatem numquam... coisses Ci.; (le enkrat) pass.: societas coitur Ci. se sklene.
4. voj. združiti se, zb(i)rati se, (s)koncentrirati se: reliqui coëunt inter se C., neque se conglobandi coëundique in unum datur spatium L., coire ad sonitum vocis Cu.
5. zakonsko zvezo skleniti (sklepati), v zakon stopiti (stopati): Q., conubio cum primoribus suae gentis Cu., nuptiis cum captiva Cu., coëuntium pignus Cu. zaročencev; occ. (evfem.) telesno (z)družiti se, spojiti (spajati) se, (o živalih) goniti se, pariti se, (o ptičih) pariti se, jariti se: liberos cum hospitibus stupro coire Cu., c. cum viro, cum aliena uxore Q., pecus coit O., cum pare quaeque suo coëunt volucresque feraeque O.; pesn. z dat.: privigno videar coitura noverca O.
6. pren. (o stvareh)
a) zb(i)rati se, zli(va)ti se: coit in praecordia sanguis V. se steka k srcu, humor intus coit Cels., amnes in artius coëunt Cu., coëuntibus aquis ex superiore fastigio in vallem Cu.
b) zbliž(ev)ati se, strniti (strnjevati) se, sklopiti (sklapljati) se: coëunt inter se capita V. oba konca (glavici) loka se zbližujeta, tako tudi: coëunt cornua O.; c. in unum globum Lucr. zgručiti se, v gručo se zbrati, in artum coëuntibus ripis Cu.; od tod tudi o abstr.: non possunt ullis ista coire modis O. se ne dajo združiti; pesn. z dat.: ut placidis coëant immitia H.; occ. (o telesnih delih, ranah): zapreti (zapirati) se, skleniti (sklepati) se: arteria incisa neque coit neque sanescit Cels. se ne sklene niti ne zaceli, si palpebrae dormientis non coëunt Cels., nondum coëuntia rumpam vulnera O.; od tod pren.: male sarta gratia nequiquam coit H.
c) zgostiti (zgoščati) se, strditi (strjevati) se, zakrkniti: lac coit Varr. se sesiri, se sesede, coit formidine sanguis V. zakrkne, mentiar, an coëat duratus frigore pontus O. zamrzne, skrepeni, simul coquuntur mel, galbanum; ubi autem coierunt... Cels. - coërceō -ēre -cuī -citum (cum in arcēre)
1. skupaj držati, obda(ja)ti, okleniti (oklepati): qui (mundus) omnia complexu suo coërcet et continet Ci., omnia cingens et coërcens caeli complexus Ci., quibus (operibus) intra muros coërcetur hostis L., est animus vitaï claustra coërcens Lucr., (animas) noviens Styx interfusa coërcet V., hic... Tantalum atque Tantali genus coërcet (Orcus) H., frenis coërcuit ora (anguium) O., ubi... vitta coërcuerat neglectos alba capillos O., consilium coërcendi intra terminos imperii T.; o vodi: amnis nullis ripis coërcitus L. ograjen, flumen coërcitum Cu. zajezena; pesn. pren.: numeris verba c. O. besede spravljati v mero = pesniti (prim. „vezana beseda“).
2. occ.
a) v red spraviti (spravljati), v redu držati (imeti), urediti (urejati): Messapus primas acies, postrema coërcent Tyrrhidae iuvenes V., virgāque levem coërces aureā turbam H., c. terga equorum verbere Sen., examen aeris strepitu Col.
b) hort. rastline na kratko držati (gojiti), da ne rastejo prebujno, obrez(ov)ati, prikrajš(ev)ati: Dig., illiusce sacri (luci) coërcendi ergo Ca., quam vitem... ferro amputans coërcet ars agricolarum Ci., c. angusta putatione vitem Col., surgentia in altum cacumina oleae ferro Q.; pren.: carmen reprendite, quod non multa dies et multa litura coërcuit H. opilila (in tako okrajšala).
3. pren. stesniti, utesniti (utesnjevati), skrčiti (skrčevati), v meje vrniti (vračati), omejiti (omejevati): faenus L., iudex ipse coërcebitur Ci., tribunum plebis c. Ci.; poseb. o govoru in govorniku: is dedit operam, ut... nos... quasi extra ripas diffluentes coërceret Ci., se multa ex iuvenili abundantia coërcuisse Q.; occ.
a) ovreti (ovirati), zadrž(ev)ati, brzdati, (u)krotiti: Sen. tr., Suet., flumen coërcet impetum Cu., c. audaciam, temeritatem Ci., cupiditates Ci., Q., rabiem gentis, iras L., iram Stat., procacitatem hominis manibus N., lubidinem feminarum T.; ut vos non consul coërcere posset Ci., c. iuventutem Ci. ep., milites C., omnibus modis socios atque civīs S., hostem armis O., fures dextra coërcet H., genus hominum... ante neque beneficio neque metu coërcitum S. ki se prej ni dal brzdati, tako tudi: delatores, genus hominum... ne poenis quidem umquam satis coërcitum T.; c. seditionem L., T. pomiriti, (za)dušiti, matrimonia sua severius Iust. svoje zakonske žene bolj trdo (ostro) držati.
b) medic. ustaviti (ustavljati), ovreti (ovirati): fluentem nauseam H., supercrescentem carnem Cels.
c) kaznovati, strahovati: aliquem verberibus potius quam verbis Varr., magistratus nec oboedientem et noxium civem multā, vinclis verberibusve coërceto Lex ap. Ci., acrioribus suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem c. Ci., aliquem morte, exsilio, vinculis, damno Ci., delicta suppliciis H., aliquem fuste H., aliquem fame, vinculis, plagis Cels., praeceptis T. po učiteljsko strahovati, incesta Vestalium severe Suet. - cœur [kœr] masculin srcé (tudi figuré); čustvo, ljubezen, nagnjenje; vest; pogum, srčnost; jedro, srčika, notranjost; familier srček, srcé; zoologie srčasta školjka; srce, srčna barva pri kartah
à cœur joie po mili volji, kot srce poželi
à cœur ouvert, cœur à cœur odkrito(srčno), prostodušno
au cœur de v sredini, sredi v, v srcu
au cœur de l'hiver sredi najhujše zime
avec cœur vneto
avec (ali d') abondance de cœur naravnost, brez ovinkov
de bon cœur, de grand cœur rad, zelo rad
de (tout) cœur od (vsega) srca
de gaieté de cœur srčno rad
par cœur na pamet
sans cœur brez srca, brezsrčno; brez poguma, malosrčno
battement masculin de cœur utripanje srca
beau, joli comme un cœur zelo ljubek, lep
homme masculin de cœur pogumen, srčen človek
bourreau masculin des cœurs osvajalec (ženskih) src
mal masculin au cœur (médecine) slabost
maladie féminin de cœur srčna bolezen
(religion) Sacré-Cœur srce Jezusovo
valet masculin de cœur srčni fant (pri kartah)
cœur d'or zlata, zvesta duša, sijajen dečko
cœur de tigre, de pierre kruto, kamenito srce
cœur de poule mevža, strahopetec
cœur du problème bistvo problema
cœur de salade srčika pri solati
arracher, déchirer, fendre, briser le cœur à quelqu'un, blesser quelqu'un au cœur komu srce iztrgati, raztrgati, razklati, zlomiti, raniti
je n'ai pas le cœur de lui dire la vérité nimam srca, poguma, da bi mu povedal resnico
je n'ai pas le cœur à rire ni mi do smeha
avoir à cœur de prizadevati si
il a le cœur sur les lèvres slabo mu je, figuré on ima srce na jeziku
il a le cœur barbouillé slabo mu je
avoir le cœur sur la main biti pomagljiv, zelo dober, imeti srce na jeziku, na pravem mestu
avoir le cœur sur le bord des lèvres biti tik pred bljuvanjem
il a le cœur bon (o bolniku) jed mu diši
j'ai le cœur gros težko mi je pri srcu, žalosten sem
j'ai mal au cœur (médecine) slabo mi je; figuré jezi me
j'ai le cœur serré srce se mi krči
je veux en avoir le cœur net hočem vedeti, pri čem sem
j'ai à cœur de vous prévenir želim, smatram za svojo dolžnost, da vas opozorim
cela me va droit au cœur to me globoko gane
connaître quelqu'un par cœur dobro koga poznati (njegov značaj, njegovo življenje)
décharger, ouvrir son cœur razkriti svoje srce
dîner par cœur biti brez obeda, večerje
mon cœur me le dit srce mi to pravi, slutim to
si le cœur vous en dit če to želite
faire contre (mauvaise) fortune bon cœur ne izgubiti poguma, pogumno kljubovati nevarnosti, ne se pustiti ugnati
faire la bouche en cœur (figuré) hliniti ljubeznivost
faire mal au cœur (médecine) povzročiti slabost
peser sur le cœur težiti srce
je ne le porte pas dans mon cœur (on) mi ni pri srcu, ni mi simpatičen
prendre son cœur à deux mains osrčiti se, opogumiti se
se prendre de cœur pour quelque chose vneti se, biti ves vnet, navdušen za kaj
(re)mettre, donner le cœur au ventre de quelqu'un opogumiti koga, pogum vliti komu
reprendre cœur zopet se opogumiti
se ronger le cœur (figuré) gristi se, biti bolan od žalosti
mon cœur saigne srce mi krvavi
savoir par cœur na pamet vedeti, znati
serrer le cœur stiskati, težiti srce
soulever le cœur zbuditi gnus, stud
tenir à cœur biti pri srcu
loin des yeux, loin du cœur daleč od oči, daleč od srca; drugi kraji, druge ljubezni
les sages ont la bouche dans le cœur, et les fous le cœur dans la bouche govoriti je srebro, molčati je zlato - coger [g/j] prijeti, zgrabiti, vzeti; trgati, na-, o-birati; zaje(ma)ti; najti; občutiti; presenetiti, zalotiti, zasačiti; prostor imeti
coger un agua (mor) zamašiti razpoko
coger agua en cesto vodo v Savo nositi, brezplodno delo opravljati
coger de los cabellos a uno koga za lase zgrabiti
coger una chispa (ali mona, papalina, pítima, turca, curda) opiti se
coger corriendo a uno koga dohiteti
coger la delantera dobiti prednost
coger a uno desprevenido koga presenetiti
coger al enemigo entre dos fuegos sovražnika v navzkrižni ogenj vzeti
coger una enfermedad zboleti
coger frío prehladiti se
coger en mentira na laži ujeti, na laž postaviti
coger de nuevo, coger de golpe, coger de sorpresa presenetiti
coger la puerta (calle) pobrati se, stran iti
coger un resfriado prehladiti se, nahod dobiti
coger el sentido razumeti smisel (pomen), spoznati
coger el sueño zaspati
coger tierra pristati, izkrcati se
coger la vez a uno prehiteti koga
coger a uno en mal latín koga pri napaki (pomoti) ujeti
coger a uno con las manos en la masa koga na dejanju zasačiti
coger a uno la palabra koga za besedo prijeti
está que coge moscas ves iz sebe je
esto no me coge to se ne nanaša name
aquí te cojo y aquí te mato rečeno storjeno
esto no coge aquí za to tu ni dovolj prostora
cogerse spustiti se (en v), zaplesti se; iti na limanice
cogerse a alg. priviti se h komu, objeti koga - cōgitō1 -āre -āvī -ātum (iz *coagitō = mecum agitō)
1. misliti, premisliti, razmisliti (razmišljati), preudariti (preudarjati): cui vivere est cogitare Ci., duas res non modo agere, sed ne cogitando quidem explicare quisquam potest Ci., qui (vîr)... cum cogitasset, facere auderet N., si vere cogitare volumus Ci. če stvar prav premislimo (kot vrivek), c. acutissime Ci., callide N.; preg.: non animo, sed auribus cogitant Ap. Kot dopolnilo nastopa
a) α) neodvisni govor: Pl., Ter., Ca. fr., coepi egomet mecum sic cogitare: „hem, nos homunculi indignamur...“ Sulpicius in Ci. ep. β) odvisni govor: sic cogitabam, cum contra dicturus esset Hortensius,... fore uti... timore prolaberer Ci.
b) določilo s praep.: ne Clodius quidem de insidiis cogitavit Ci. ni mislil na..., nihil posse de diis immortalibus cogitare Ci. o bogovih; toda: consul de re publica cogitans Ci. misleč na državo = v skrbi za državo, de salute, non de victoria c. Ci.; ad haec igitur cogita, vel potius excogita Ci., quod ad perniciem suam fuerat cogitatum N., non minus pro adversa parte quam pro mea cogitabam Q.
c) acc., in to α) acc. personae = misliti na koga: te, M. Scaure, equidem video,... non cogito solum Ci., et maiores et posteros cogitate T., si principem cogitares Plin. iun.; v pass.: non praesens tantum, sed etiam cogitatus Sen. ph. če se le misli nanj; toda v pomenu misliti si koga, predstavljati si koga: tamquam Catonem tantum cogitasset T., matrem, patrem, propinquos cogitasti Ps.-Q., Regulum cogita Plin. iun. β) acc. rei: V., H. idr., semper secum pericula, damna, uxoris mortem c. Ter., haec si Accius cogitasset Ci., erat amentis, cum aciem videres, pacem cogitare Ci. na mir misliti; v pass.: diu omnibus cogitatis Cu. ko je bilo vse dobro premišljeno.
č) z ACI: homines ea sibi accidere posse non cogitant Ci., cogitemus denique corpus esse mortale Ci.; elipt.: quoniam fieret dimicandi potestas, ut saepe cogitavissent (sc. dimicandi potestatem fieri) C.
d) odvisno vprašanje: cogita, qui sis, quo loco sis Ci. pomisli, iudicis est cogitare, quid lex et religio cogat Ci., quemadmodum uti victoriā deberent, cogitabant C., fac cogites, in quanta calamitate sis S.
e) finalni stavek: Cu., cogitabat, ut exercitum incolumem reduceret Ci. je mislil na to, da bi privedel..., cogitans, ut haberet, qua aufugeret N., ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat C.
2. occ. izmisliti (izmišlj[ev]ati) si, umisliti (umišljati) si, izumiti (izumljati): hoc tam callide Iuppiter cogitavit Ci., aliud agendum ac cogitandum, quo modo resistatur patribus L., c. aliquid ad perniciem N., cogitavi plura quam reliquerat Ph.
3. meniti = v mislih imeti, namerjati, nameravati, kaniti, snovati; z acc. rei: nihil cogitant nisi caedes, nisi incendia Ci., c. aut mortem aut fugam Ci., latēre arbitrabantur, quae cogitarent Ci. njihove namere, quae cogitas N. tvoja namera, sunt, qui mecum rem pulcherrimam cogitaverunt Cu., tantum nefas in aliquem c. Cu., si qua aut cogitarentur gravius adversus se aut dicerentur Suet.; pesn.: quid cogitet humidus Auster V. kaj (zlega) snuje; v pass.: tanto scelere non modo perfecto, sed etiam cogitato Ci.; z de: c. de parricidio, de interitu Ci., magis de reliqua fuga quam de castrorum defensione C.; o poosebljenem neživem subjektu: cum spiritus coepit de exitu cogitare Sen. ph.; večinoma z inf.: exheredare pater filium cogitabat Ci., qui nocere alteri cogitat Ci., cogitabat enim... omnium partes corripere atque complecti N., ex fumo dare lucem cogitat H.; pri Ci. je včasih (toda le v pismih) izpuščen inf. ire, iter facere, proficisci ali esse: etiam M. Lepidus cras cogitabat, in Cumanum statim cogito, inde ad Taurum cogitabam, eo die cogitabam in Anagnino, postero autem in Tusculano.
4. v zvezi z adv. biti kake misli, biti kakega mišljenja, kako misliti, v dobrem pomenu = prijazen, naklonjen ali prijatelj biti komu, v slabem pomenu = sovražen (sovražnik) biti komu: male cogitantes Ca., Karthagini..., cui male iam diu cogitanti bellum... denuntio Ci., ut... facile animadverterem male eum de me cogitare Caelius in Ci. ep., si humaniter et sapienter et amabiliter in me cogitare vis Antonius in Ci. ep., si quid amice de Romanis cogitabis N. — Od tod pt. pf. cōgitātus 3, adv. -ē
1. (dobro) premišljen, preudarjen: cogitata ratio Ci., verbum scriptum, meditatum, cogitatum Ci., res multum et diu cogitatae Ci., cogitate verba facere Pl. preudarno, accurate cogitateque scribere Ci.
2. namišljen, nameravan, namerjan: consulto et cogitata fiat iniuria Ci., cogitati furores Ci. Od tod subst. cōgitātum -ī, n mišljeno =
1. misel: quo neque acutius ullius imperatoris cogitatum neque celerius factum usquam legimus N. ostroumnejše misli; večinoma v pl.: cogitata proloqui Ter. ali eloqui Ci., cogitata sapientium Ci., optime cogitata Vell.
2. (le v pl.) namere, nakane, zamisli: cogitata perficere Ci. ali patefacere N. - cōgnōscō -ere -gnōvī -gnitum (cum in gnōscere, gl. nōscō in prim. γι-γνώσκω)
1. (s)pozna(va)ti, (v logičnem pf. tudi =) poznati, vedeti, znati; (o osebah): ne cognoscerentur, involutis capitibus ad necem rapiebantur Ci., eam personam e cotidiana vita cognostis Ci., c. puerum in ludo N. seznaniti se z dečkom pri igri, matrem visu V., aliquem sermone ab ipso Ph.; (o stvareh): cognoscite Metelli litteras Ci., c. edictum Ci., corpora tactu Lucr., amnem assiduo venatu V.; (o abstr.): totam vitam, naturam moresque hominis ex ipsa legatione cognoscite Ci., si meam modestiam cognostis Ci. če poznate, c. acerrimi viri praestantem prudentiam N., naturam alicuius S., casus c. nostros V.; z odvisnim predikatom: disertissimum cognovi avum tuum Ci., Galliam sibi inimicam cognovit C., domus atque villas in urbium modum exaedificatas c. S.; predikatno določilo nadomeščeno z gen. ali abl. qualitatis: aliquem magnae inter Gallos auctoritatis cognovisse Ci., aliquem paratissimo animo cognovisse Ci. occ.
a) spozna(va)ti = zopet spozna(va)ti, prizna(va)ti za svoje: ostendimus Cethego signum: cognovit Ci., introductus est Statilius: cognovit manum suam Ci., c. inimicos suos S., hominem facie L., cuius erat facies, in qua mater paterque cognosci possent O.
b) pred sodiščem spozna(va)ti = istovetnost osebe prizna(va)ti, izprič(ev)ati: cum eum Syracusis amplius centum cives Romani cognoscerent Ci.
c) (evfem.) (s)poznati se s kom, (s)poznati koga (o spolnem občevanju), telesno združiti se s kom: virum cognovit adultera virgo O., Octavius Pontiam stupro cognitam interfecerat T., tacito iam cognita furto Deidamia mihi Stat.; eum ephebum Temni cognosces Ci. (dvoumno!).
2. pren. zazna(va)ti, opaziti (opažati), uvide(va)ti, spozna(va)ti, izvedeti, poizvedovati: nomen numquam auditum et cognitum Ci., cognita morte Trebonii Ci. ko se je izvedela smrt, hoc responso cognito N. na ta odgovor, re cognitā Ci. ko se je izvedelo; pleraque cognitū digna T.; ut ex Fannio cognovistis Ci. kakor ste slišali od Fanija, c. certiora ex aliquo Cu., ab Remis C., id a Gallicis armis C. po galskem orožju; pogosto logični pf. = poznati: si recte vestram prudentiam cognovi Ci., me, cuius fidem cognoverant Ci. so poznali, quod Divitiaci fratris summum in populum Rom. studium... cognoverat C. Sklada se
a) z ACI: Attici nostri te valde studiosum esse cognovi Ci. ep., postquam propinquos tuos (eos) esse cognovit N., signo detracto cognoscit sibi pereundum esse N., ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse C., id factum esse ex suis hospitibus cognoverant S.; v pass. z NCI: res falsa esse cognoscitur Ci., cognitus Iphicli surripuisse boves Pr. zasačen; redko s pt.: multo aliter rem publicam se habentem cognovit H. je našel v drugem stanju; v absolutnem abl. cognitō (potem) ko se je izvedelo: cognito vivere Ptolomaeum L., ex agrestibus cognito hostium naves ad Aethaliam stare L.
b) z odvisnim vprašanjem: cognoscite nunc, quae potestas decemviris... detur Ci., id quantae saluti fuerit universae Graeciae, bello cognitum est Persico N. se je pokazalo v perz. vojni, cognoscendi, quid fieret, facultas C., id socordiane an casu factum sit, parum cognovi S.; v absolutnem abl.: nondum cognito, qui fuisset exitus in Illyrico T. ko se še ni izvedelo.
c) z de: nunc cognosce de Bruto Ci. ep., ibi cognoscit de Clodii caede C., consul ex multis de hostium adventu cognovit S.
3. occ.
a) poizvedeti (poizvedovati): per exploratores cognoscit montem a suis teneri C., iis ducibus iter cognoverant C., qualis esset natura montis, qui cognoscerent, misit C., c., quae Avarici agerentur C., c. situm castrorum C., magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque cognoscit Hirt., iter hostium ex perfugis c. S.
b) preisk(ov)ati, pretres(a)ti, preudariti (preudarjati), premisliti (premišljati), presoditi; najprej splošno: accipe et cognosce signum Pl., operae pretium est legem ipsam cognoscere Ci., c. numerum tuorum militum reliquiasque Ci.; potem o gledališkem občinstvu: favete, adeste aequo animo et rem cognoscite Ter.; o sodnem postopanju = preisk(ov)ati, zasliš(ev)ati: c. controversias C., si qui perperam iudicasset, se cogniturum, cum cognovisset, animadversurum Ci., consules causam cognorunt Ci., a recuperatoribus causa cognoscitur Ci., causā cognitā capitis absolutus est N. po končani preiskavi; pogosto z de: consules de agro Campano separatim cognoscerent Ci., nunc de hac pecunia cognoscite Ci., cognoscere statuereque de controversiis regum L., c. de servo corrupto Icti.; redkeje o zagovorniku: ut rem tantam tot controversiis implicatam possem cognoscere Ci., causas diligenter penitusque c. Ci.
c) kaj proučiti (proučevati), (pre)brati (prim. gr. ἀναγιγνώσκω): litteras Ci., N., Demosthenem totum Ci., hunc librum cum ephori cognovissent N., quibus cognitis N. ko je to prebral, c. tibellum Suet. — Od tod adj.
1. pt. pr. cōgnōscēns -entis spoznavajoč koga, kaj: sui Corn.; adv. cōgnōscenter zaznavno, razločno: It.
2. pt. pf. cōgnitus 3
a) (po)znan: cognita clementia tua Ci., homo per se cognitus Ci. = homo novus, Aedui egregia virtute erant cogniti C., hoc non auditum, sed cognitum praedicamus N. po lastni poizvedbi (izkušnji), quanta sit herbarum potentia, nulli quam mihi cognitius O., magis hoc, quo sunt cognitiora (mala nostra), gravant O., tibi haec fuisse et esse cognitatissima ait phaselus Cat.
b) occ. preizkušen, potrjen: homo virtute cognita et spectata fide Ci., homo in rebus iudicandis cognitus Ci., multarum rerum experimentiā cogniti T.
Opomba: Kontr. obl. iz perfektovega debla: cōgnōstī, cōgnōstis, cōgnōrim, cōgnōris, cōgnōrit, cōgnōram, cōgnōssem, cōgnōssent, cōgnōsse, cōgnōrō, pogosto pri Ci. idr. Cōgnōscin = cōgnōscisne: Pl. - cōgō -ere, coēgī, coāctum (iz *coagō)
I.
1. zgnati (zganjati), skupaj spraviti (spravljati), zb(i)rati, (na kup) zgrniti (zgrinjati): oves intro Pl., Tityre, coge pecus V., pecudes stabulis c. V., cogit is, qui congregat homines et convocat Ci., homines emisti, coēgisti, parasti Ci., Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam... undique coēgit C., amici, quos neque armis cogere neque auro parare queas S., omnes eodem cogimur H.; nab(i)rati, kopičiti, nakopičiti (nakopičevati): talenta ad quindecim Ter., vinum Pl. pridelati, oleam Ca., fructūs Varr., Col., Dig., spumantia mella V., bis gravidos cogunt fetus V. dvakrat naberejo obilen pridelek medu, c. aurum H., plura quam satis est H. occ.
a) voj. zb(i)rati, zgrniti (zgrinjati), združiti (združevati): Vell., T., arma capere, manum cogere Ci., c. manus quam maximas posset C., peditatūs equitatūsque copias C., exercitum S., auxilia undique V., copias in unum locum C., multitudinem hominum ex agris C., equites ex Latio et a sociis S., socios ad litora V., Hesperiam sub arma V. združiti pod orožjem; (o ladjah): ingentem vim navium L., naves in Venetiam C., classem ex Asiā C.
b) zb(i)rati = (po)klicati, poz(i)vati, sklic(ev)ati, poseb. o senatu: senatum frequentem coēgi Ci., senatum in curiam c. L., senatus cogitur Ci., (senatores) cogimur in senatum Ci., quid erat causae, cur in senatum hesterno di tam acerbe cogerer? Ci.; o sodnikih: cogendi iudices inviti Ci., c. consilium de reo Q., iudicia maiestatis Suet.; legitimum numerum decurionum Icti.; o zborih sploh: c. concilium C., V., L., bucina cogebat priscos ad verba Quirites Pr. je klicala na pogovor.
c) (davke, denar) izterj(ev)ati, pob(i)rati: sestertium ducenta milia coēgit Ci., pecuniam c. a civitatibus Ci., pecunias L., ternos denarios Ci., nummos ab aratore Ci., quantus numerus frumenti cogatur ex omni agro Ci., bona Seiani aerario ablata in fiscum c. T. zaseči.
č) voj. agmen cogere ali samo cogere (vojsko na pohodu) skupaj držati (da se četa ne razmakne), tvoriti zaplečje, biti v zaplečju, četo sklepati: impedimentorum agmen cogit legio undecima Hirt., agmen neglegentius c. L. prenemarno paziti na red v vrstah, primae legionariae cohortes ibant, levis armatura et equitatus cogebant L. so bili zadnji, cuneis coactis se agglomerare V. v strnjenih klinastih četah; o ladjah: prima praetoria navis Eudami erat; cogebat agmen Chariclitus; Pomphilidas mediae classi praeerat L.; pren. biti v zadnji vrsti, zadnji biti: ut nec duces simus nec agmen cogamus Ci., stellarum agmina cogit Lucifer O., itaque sic ordinandus est dies omnis, tamquam cogat agmen Sen. ph. kakor da je zadnji v življenju.
2. pren. pass. združiti (združevati) se, skleniti (sklepati) se, strniti (strinjati) se: duae tunicae in unum coactae Cels., coactis cornibus in plenum novies lunaribus orbem O. krajčeva roglja sta se... zbližala in strnila v ščip, unde coactis cornibus in plenum menstrua luna redit Pr., in quo (caelo) nubes, imbres ventique coguntur Ci. se kopičijo, se tvorijo, tempestate coactā Lucr., magnum per inane coactā semina V. nerazkrojene prvine. occ.
a) več snovi s kako tekočino pomešati in tako v eno tvarino združiti, (po)mešati kaj s čim: cogi aquā, ex aqua, ex aceto Cels. (o zdravilih).
b) tekočo ali redko snov zgostiti (zgoščati): in nubem cogitur aër V., frigore mella cogit hiems V. zgošča, povzroča, da zmrzne, c. lac in duritiem Plin., lac coactum Varr., O. sesirjeno mleko, sanies tenuis, non coacta Cels., alvus coacta Cels. zapečeno telo, fel sole coactum ad crassitudinem mellis Plin., vestis coacta Plin. zvaljana, stopana; od tod subst. pt. pf. coācta -ōrum, n zvaljana (stopana) volna ali zvaljani lasje, klobučevina: milites aut ex coactis aut ex centonibus... tegimenta fecerant C.
3. sestaviti (sestavljati), zvez(ov)ati, vezati: Q., dum haec, quae dispersa sunt, cogantur Ci., in alternos cogere verba pedes O.; logično sklepati, izvajati, zaključiti (zaključevati): ex quibus id, quod volumus, efficitur et cogitur Ci., hoc cogere volebat, falsas litteras esse Ci.
II.
1. vtisniti, stisniti, potisniti (potiskati), (s)tlačiti v kaj, vriniti (vrivati): quercum cuncis coactis scindebat V. z zabitimi, zagozdenimi klini, arbores in sulcum c. V. zasaditi v brazdo; (o vetru): vis ventorum invitis nautis in portum navem coëgit Ci., est specus ingens, quo plurima vento cogitur unda V.; pren.: ita hac re in angustum nunc meae coguntur copiae Ter. so v skrajni stiski, qui quinquennalem ante censuram intra sex mensum et anni coēgisset spatium L. ki je stisnil v dobo, me in semihorae curriculum coēgisti Ci.; occ. o krajih in rekah zožiti (zoževati), utesniti (utesnjevati), omejiti (omejevati): torrens... iter cogit Cu., eum (amnem) ripae in tenuem alvum cogunt Cu.; poseb. pogosto v pass.: ubi in artissimas ripas cogitur amnis L., saltus in fauces coactus L. zožen v sotesko, structura tuguriorum in artius cogitur Cu. se zožuje.
2. pren.
a) s silo v kak položaj spraviti (spravljati), (pri)siliti, primorati v kaj: Boios in ius indiciumque populi Romani L., hostes in obsidionem iustam L.; poseb.: c. aliquem in provinciam L. (o cenzorju) odkazati komu mesto (torišče), zavrniti ga na..., c. aliquem in ordinem L. koga v vrsto zavrniti = opomniti ga, naj se drži reda, ponižati ga, nimium in ordinem se ipsum c. L. sam sebe preveč ponižati, crudelitatem suam in ordinem coactam putat Sen. ph.
b) k čemu (pri)siliti, primorati, nagnati (naganjati), priganjati, vzpodbujati; abs.: invitus feci, lex coēgit Ter., non cogente, sed invito senatu Ci. ne na priganjanje, ampak proti volji senata, si res coget Ci., „non licet“; at causa cogit Ci., nullo cogente O. brez sile; z acc. personae: non uterer, si ille me non coēgisset Ci., quid enim refert, qua me ratione cogatis? cogitis certe Ci.; v pass.: coactus lacrimis Ci.; z acc. rei (toda klas. skoraj le z acc. neutr. kakega pron., z notranjim obj.) = (pri)siliti k čemu, izsiliti (izsiljevati) kaj: Vell., Plin., etiamne id lex coëgit? Ter., quod natura cogeret N., quod sors iniqua cogeret L. fr.; redkeje z acc. kakega drugega imena: persuadere aliquid, non omnia vi et minis cogere Ci., cogis adulterium dando tempusque locumque O.; z acc. personae in acc. rei: quod vos vis cogit, id voluntate impetret Ter., c. cives id omnes imperio legumque poenā Ci.; pesn.: quid non mortalia pectora cogis? V. k čemu ne siliš...?, v pass.: ego hoc cogor Ci., si quidem cogi aliquid pro potestate ab tribuno consules... possent L., vos id cogendi estis L.; nam. acc. rei skloni s praep.; z ad: c. aliquem ad militiam S., ad bellum, ad defectionem L., multo auro ad scelus T., ut ingratis ad depugnandum omnes cogerentur N.; z in: c. oppida vi atque armis in deditionem L., cogi in supplicium alicuius contra naturam suam Hirt.; z inf.: feminas in virorum conventum prodire cogis Ci., quae necessitas coēgit perferre, pertulit Ci., cogunt illi eum iurare C., invitos consistere cogunt C., metus cogebat fugere Cu.; z acc. personae in inf.: Lentulum se abdicare praeturā coēgistis Ci., regni novitas me talia cogit moliri V.; v pass.: senatum cogor reprehendere Ci., necessario puteos fodere cogebantur C., pugnam conserere coacti Cu.; z ACI pass.: centuriones ante pedes suos iugulari coēgit Ci., quod arma omitti cogebat L.; s finalnim stavkom: cogere incipit eos, ut absentem Heraclium condemnarent Ci., vi coacturos, ut per suos fines eos ire paterentur C., prece cogit (me),... ut tibi se laudare et tradere coner H.; v pass.: Eumolpidas sacerdotes a populo (esse) coactos, ut se devoverent N. Pogosto pt. pf. coāctus 3 izsiljen, prisiljen, primoran: coacti necessario se aperiunt Ter., quis umquam audivit, cum ego de me nisi coactus ac necessario dicerem Ci., expressum et coactum periurium Ci., lacrimae coactae O., c. nox Lucan., scelus Sen. tr., iniuria Plin., thalamus Stat., mors, deditio T.; z abl.: coactus egestate ali inopiā Ter., coactus fame Ci., re necessariā ali necessitate Ci., N., coactus metu ali terrore Ci. — Od tod adj. pt. pf. coāctus 3 (pri)siljen, natezan, nenaraven: lacrimae coactae V. nenaravne, prihlinjene, „mačje“ (različno od lacrimae coactae O., gl. spredaj), numeri... non arcessiti et coacti Q., quod absurdum et nimis coactum foret Gell. Adv. coāctē
1. v kratkem, na kratko; v komp.: coactius et festinantius aliquid facere Gell.
2. natančno: Hier.; v komp.: coactius impretari verbum Gell.
3. prisiljeno, nenaravno: coacte conicere aliquid Tert.; v komp.: Tert. - cohibeō -ēre -buī -bitum (cum in habēre)
1. skupaj držati: bracchium togā Ci., crinem nodo H. zbrati v vozel.
2. obdajati, oklepati, v sebi (zaprto) imeti, vsebovati: quae (terra)... primum id (semen) occaecatum cohibet Ci., fortīs auro (z zlato zapestnico) c. lacertos O., Scyllam caecis cohibet spelunca latebris V., marem cohibent callosa (ova) vitellum H., te... cohibent, Archyta, pulveris exigui... parva... munera H., omnes naturas ipsa (universa natura) cohibet et continet Ci., sidera in se cohibent clarum purumque colorem Lucr.; o abstr.: causae cohibentes in se efficientiam naturalem Ci.
3. prosto gibanje z oviranjem (skupaj) držati, koga zaprtega imeti, zaje(ma)ti, zadrž(ev)ati, kaj (za)ustaviti (za)ustavljati): muris cohibet Ardea Turnum V., c. ventos carcere O., Pirithoum cohibent catenae H. ga držijo, ga vežejo, claustra cohibentia Ianum H. zapirajoče, c. sanguinem spongiā Cels., deos parientibus T.; s praep.: c. ventos in antris O., aliquem in vinculis Cu., milites intra castra Cu.; pesn.: nec Stygiā cohibebor undā H.; v pass.: tempestatibus cohiberi in portibus Auct. b. Afr., aquilones cohibiti iugis montium Cu.
4. pren.
a) zadrž(ev)ati, ovreti (ovirati), (u)krotiti, (o)brzdati: fletum vix c. Val. Max. komaj se joka vzdržati, diu lacrimas c. Plin. iun., o cohibete iras! V., c. iracundiam Ci., conatūs illius Ci., bellum L., voces nimias laudantium Suet. (o liktorju); c. artē aliquem Pl. dodobra utesniti (utesnjevati) koga, lahko tudi: c. se Ter.; v pass.: quae aliae (provinciae) procuratoribus cohibentur T., taciturnitate omnia cohibita sunt T. Pogosto z a(b): vzdrž(ev)ati od, odvrniti (odvračati) od...: a quibus rebus oculos cohibere te iura religionum cogebant Ci., a coniugibus vestris numquam effrenatas suas libidines cohibuisset Ci., c. manum, oculos, animum ab auro gazaque regia Ci., omnes a praeda Auct. b. Afr.; redko s finalnim stavkom: quas (feminas) verecundia stolae, ut in foro et iudiciis tacerent, cohibere non valuit Val. Max.; v zvezi z non ali vix se sklada glag. tudi kakor verba impediendi: quominus pugnam consererent, ne flumine interiecto cohibebantur T., (Germanicum) vix cohibuere amici, quominus eodem mari oppeteret T.
b) c. aliquid intra aliquid omejiti kaj na kaj: „multorum hominum“ appellatio intra modicum quoque numerum cohiberi atque includi potest Gell. — Od tod adj. pt. pf. cohibitus 3 skladen, skromen, zmeren: dicendi genus Gell., habitudo cohibitior Aus.
Opomba: Obl. coibēte = cohibēte: Pl. - cohortor -ārī -ātus sum zelo opominjati, prigovarjati, bodriti, (o)hrabriti, spodbuditi (spodbujati); abs.: hac (eloquentiā) cohortamur, hac persuademus Ci.; z acc.: suos S., L., Caesar cohortatus suos proelium commisit C., c. milites C., L., populum Rom., iudices Ci., senatum de Popilio (v Popilijevi zadevi) Ci., se mutuo Vulg.; z inter: inter se (med seboj, drug drugega) cohortati C. Namen
a) z ad: Plin. iun., Suet., Front., c. aliquem ad virtutis studium, ad libertatem reciperandam Ci., exercitum ad pugnam C., militem ad proelium Q.; redko z in: Aiaces duos in proelium Aus.
b) z notranjim obj. (acc. neutr. pron.): si qua in re (pri čem) cohortabimur (k čemu) Corn.
c) s finalnim stavkom: discedentem ex contione universi cohortantur, magno sit animo C.; z ut: S., T., Suet., cohortari ausus est accusator in hac causa vos, iudices, ut aliquando essetis severi Ci., cohortatus Haeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur Ci.; z ne: Suet., cohortatur suos, ne animo deficerent C., nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur C.
č) z inf.: Corn., regium insigne sumere cohortatur T. - coiffé, e [kwafe] adjectif pokrit, počesan, sfriziran
coiffé de béret pokrit z bareto
coiffé de quelque chose zateleban, zagledan v kaj, nor na kaj
être né coiffé imeti srečo (v življenju), biti rojen pod srečno zvezdo
elle est bien coiffée lepo je počesana, ima lepo pričesko
(familier) le premier chien coiffé kdorkoli, prvi prišlec - coiffer [kwafe] verbe transitif pokri(va)ti glavo, nositi na glavi; (po)česati, (s)frizirati; vieilli zapeljati, zavesti
coiffer l'enfant d'un béret posaditi otroku bareto na glavo
il coiffe un chapeau mou on nosi mehek klobuk
ce chapeau coiffe bien ta klobuk dobro pokriva glavo
coiffer son mari (figuré) varati moža
coiffer quelqu'un komu v glavo iti (vino)
se coiffer (familier, figuré) opijaniti se
se coiffer d'un chapeau pokriti se s klobukom
se coiffer de quelqu'un (familier) zagledati, zaljubiti se v koga
se faire coiffer dati si pristriči lase
coiffer sainte Catherine s 25 leti (še) ne imeti moža, obsedeti
(familier) le bureau central coiffe les comités locaux centralni biro nadzoruje, vodi krajevne odbore, ima oblast nad njimi
coiffer sur le poteau (sport, figuré) za glavo prehiteti tekmece pri cilju - coin1 [kɔin] samostalnik
kovanec
zastarelo ogelni kamen
to pay s.o. in his own coin plačati milo za drago
bad (ali counterfeit, false) coin ponarejen novec
to spin (ali toss up) a coin metati novec, fucati
not to have two coins to rub ne imeti prebite pare - coin [kwɛ̃] masculin
1. kot, ogel, vogal; kotiček; zakoten kraj; populaire mestna četrt
2. klin, zagozda
3. žig za kovanje novcev, figuré kov
coin d'une rue ulični vogal
coin fenêtre masculin sedež pri oknu (v vagonu)
le petit coin (familier) stranišče
au coin du feu (figuré) pri domačem ognjišču
causerie féminin au coin du feu radijski, televizijski intervju v obliki familiarnega kramljanja
coin philatélique, des chercheurs kotiček za filateliste, za ugankarje
aux quatre coins du monde na vseh koncih sveta
en forme de coin klinaste oblike
en boucher un coin à quelqu'un osupiti, zbegati koga
ne bouger du coin du feu vedno doma čepeti, biti zapečkar
connaître dans les coins (familier) od znotraj in od zunaj, popolnoma poznati
être marqué au coin de la vérité nositi pečat resnice
faire entrer un coin klin zabiti
faire coin du même bois koga z njegovim lastnim orožjem potolči
faire signe à quelqu'un du coin de l'œil pomežikniti komu
regarder du coin de l'œil po strani gledati
sourire en coin prikrito se nasmehniti
tourner le coin zaviti okrog vogala
ne voir qu'un coin du tableau videti le eno stran stvari
je ne voudrais pas le recontrer au coin d'un bois ne bi ga hotel srečati na samem - coinquinō -āre -āvī -ātum
1. (so)omadeževati, onečediti (onečejati): ne cauda clunesque stercore coinquinentur Col., plumulae stercore coinquinatae Col.
2. pren.
a) (telesno) okužiti (okuževati), o boleznih: ne totam progeniem coinquinet Col.
b) (nravstveno) omadeževati, oskruniti (oskrunjati): matres coinquinari (po drugih conquinari) regum Acc. ap. Ci., coinquinare se scelere ali maximo scelere coinquinari Val. Max., coinquinare ancillam suam Vulg., cibis immundis coinquinari Vulg. — Od tod adj. pt. pf. coinquinātus 3 omadeževan, oskrunjen, v komp.: quid esse his potest coinquinatius? Arn.