front [frɔ̃] masculin čelo; glava, obraz, lice; sprednja stran; politique, militaire fronta (tudi vremenska), bojna črta; figuré (pre)drznost
de front od spredaj, na isti višini, vštric, figuré direktno, neposredno, brez ovinkov, naravnost, istočasno, skupaj
sur front large, étroit na široki, ozki fronti
sur l'ensemble du front na vsej fronti
attaque féminin de front čelni, frontalni napad
combattant masculin de front borec na fronti
guerre féminin sur deux fronts, sur plusieurs fronts vojna na dveh, na več frontah
tracé masculin du front linija fronte
front bombé, fuyant izbočeno, nazaj potisnjeno čelo
front chaud, froid, d'orage, polaire topla, hladna, nevihtna, polarna fronta
front populaire, de libération, unique ljudska, osvobodilna, enotna fronta
aller, être au (ali: sur le) front iti na fronto, biti na fronti
attaquer quelqu'un de front koga odkrito, frontalno napasti
avoir le front (de faire quelque chose) upati si, drzniti si (kaj napraviti)
baisser le front, courber le front pobesiti glavo (od sramu)
désorganiser, rompre, percer le front dezorganizirati, razbiti, predreti fronto
faire, offrir un front commun contre quelqu'un združiti sile proti komu
faire front à quelqu'un kljubovati komu, upirati se, pogumno in odkrito se zoperstaviti
se frapper le front (du doigt) po čelu se udariti, se trkati s prstom
heurter le front de quelqu'un (figuré) razžaliti koga
marcher le front levé hoditi z dvignjeno glavo
mener de front plusieurs tâches hkrati opravljati več stvari
relever le front zopet dvigniti glavo, postati zopet samozavesten
rouler de front vštric voziti
Zadetki iskanja
- frotter [frɔte] verbe transitif (o)drgniti, treti, meti, frotirati; polirati (nohte); vžgati (vžigalico); verbe intransitif treti se, drgniti se (contre ob)
se frotter drgniti se (à, contre ob); vtirati se, frotirati se
frotter avec une brosse okrtačiti
frotter à l'émeri osmirkati
frotter le plancher, les carreaux, les cuivres očistiti (z drgnjenjem) pod, šipe, pihala
frotter les oreilles à quelqu'un (figuré) komu ušesa naviti, natepsti ga, kaznovati ga
la roue frotte contre le garde-boue kolo se tare ob blatnik
ne vous y frottez pas! prste stran od te stvari!
se frotter à quelqu'un spopasti se s kom, priti s kom navzkriž
se frotter à la bonne société (začeti) zahajati v dobro družbo
se frotter de latin učiti se nekoliko latinščine - frugare
A) v. intr. (pres. frugo) brskati:
frugare in un cassetto, nelle tasche brskati po predalu, po žepih
B) v. tr. pregledovati:
gli frugarono le tasche e tutti i bagagli pregledali so mu žepe in vso prtljago - frullare
A) v. tr. (pres. frullo) žvrkljati; stepsti, stepati; mešati v mešalniku:
frullare le uova žvrkljati jajca
frullare la frutta v mešalniku zmešati sadje
B) v. intr.
1. frfotati
2. naglo se vrteti
3. pren. rojiti, poditi se:
cosa gli frulla per il capo? kaj mu roji po glavi? - frustrare v. tr. (pres. frustro) izjaloviti, onemogočiti, razočarati, frustrirati:
frustrare i tentativi del nemico onemogočiti sovražnikove poskuse
frustrare le speranze di qcn. razočarati nekoga - *frustrātus, le dat. -uī, m (frustrārī) prevara: frustratui habere aliquem Pl. za norca imeti koga, norčevati se iz koga, omnibus frustratui esse Non. vsem za norca biti.
- frustrō -āre -āvī -ātum (frustrā) varati, prevariti, premotiti, preslepiti, za nos voditi, za bedaka imeti: ego me frustro Pl., fr. nos falsā atque inani spe L. z varljivim in praznim obetanjem pitati, custodes Vell.; v pass.: frustrantur spe S. upanje jih vara, pauci in pluri-bus minus frustrari S. so manj zgrešili svoj cilj (smoter), ker jih je bilo le malo proti velikemu številu (sovražnikov), ambiguis frustratus sortibus Lucan., variis dilationibus frustratus Iust., Hannibal a Fabio frustratus Aur.; z gen.: frustratus captionis Gell. Pogosteje dep. frustror -āri -ātus sum
1. = frustrō: spes me frustrata est Ter., frustrari cum alios tum etiam me ipsum velim Ci., te ipsum frustraberis N., Iugurtham spes frustrata S., Cloelia frustrata custodes L., nec Tarquinios spe auxilii frustrabor L., gaudia aliquem frustrantur Cat., fr. exspectationem alicuius Plin. iun.; z gen.: tellus soli frustrata Sil.; pesn.: numquam frustrata vocatūs (želje) hasta meos V., inceptus clamor frustratur hiantes V. zastane, zamre v odprtih ustih; med.: frustratus quam poenam pendes? Cu. če se osmešiš; abs.: Cocceius vide ne frustretur Ci., frustratus est T.
2. metaf. narediti brezuspešno (nekoristno), spodnesti, preprečiti, uničiti: impensas, labores Col., ignavi cuiusque tenuissimas spes S., improbas spes hominum Plin. iun. parentum gaudia falsis lacrimulis Cat. skaliti, rami arborum ictus frustrantur Cu., instantem damnationem frustrati T. - frutex -icis, m (f le pri M.)
1.
a) grm, v pl. grmovje, grmičje: Varr., Lucr., Col., Plin., Petr., sine fronde frutex O., densi frutices O., his genus omne silvarum fruticumque viret V.; pren.: apostolici seminis frutices Tert. Sg. kolekt.: texit ora frutex O. vejevje, leo contexit asinum frutice Ph. s šibjem.
b) konec (drevesnega) debla, deblo: quercus ramos a frutice dedit Suet.
2. kot psovka štor = tepec: Pl., Ap. - fruttare
A) v. intr. (pres. frutto) obroditi:
le piante per il freddo hanno fruttato poco zaradi mraza so rastline slabo obrodile
B) v. tr. prinesti, prinašati dobiček, dajati, obroditi:
il capitale così investito frutterà un dieci per cento tako vloženi kapital bo prinesel približno desetodstotni dobiček - frūx, frūgis, f, nom. sg. le redek (fruī; frūx torej pravzaprav = „porabna stvar“)
1. sad, poljski pridelek, poljščina; v pl.: Sen. ph., Q., Gell. idr. terrae fruges Ci., ad Athenienses Ceres dicitur fruges adtulisse Ci., ubertas frugum et fructuum Ci. poljskih pridelkov in drevesnih sadežev, vini et olei decumas et minutarum frugum Ci. zrnja, terra feta frugibus (žita) et vario leguminum genere (raznovrstnega sočivja) Ci. (prim.: frugum sunt duo genera, frumenta, ut triticum, hordeum, et legumina, ut faba, cicer Plin.), ager frugum fertilis S., fertilis frugum … tellus H., natura frugum Plin., frugum inopia Suet.; meton.: medicatis frugibus offa V. kepa iz čarodejnih zelišč, imponi (sibi) videt (taurus) fruges O. moka, daritvena moka. Redkeje v sg.: ut non omnem frugem … in omni agro reperire possis Ci., si … placaris … hornā fruge larīs H., sine fruge tellus O., mensae tostae frugis egentes O. brez kruha, spicea frux Aus.
2. (drevesni) sad, sadje, sad ali plod sploh: lentiscus ter fruges fundens Ci. poet., quercus et ilex fruge pecus (prasce) iuvat H., arbor curvetur frugibus Col. poet.
3. metaf.
a) sad, dozorelost, zrelost, korist, uspeh: quantae fruges industriae sunt futurae Ci., (carmina) expertia frugis H. brez nravne koristi, brez jedra, bonam frugem libertatis ferre L., ad frugem perducere Q., ingeniorum praecox genus non temere pervenit ad frugem Q. ne dozori, ne (ob)rodi sadu, inseris aures fruge Cleantheā Pers. s Kleantovim sadom = s Kleantovim naukom.
b) porabnost, sposobnost, koristnost, nravna sposobnost, poboljšanje, vrlost, vrlina: animum ad frugam applicare Pl., aliquem ad frugem compellere Pl. spametovati koga, aliquem ad frugem conrigere Pl. spreobrniti k dostojnemu življenju, multos audivi se ad bonam frugem recepisse Ci. da so se spreobrnili k poštenemu življenju, da so se spametovali, frugem tuam periclitabor Ap., multa alia ad bonam frugem ducentia Gell. mnoga druga napotila k pravi kreposti, veteres nequam dixere hominem nihili neque rei neque frugis bonae Gell., evadere ad bonam frugem Lact., deviare a fruge bona Amm. Od tod dat. finalis frugī ali bonae frūgī (frūgī bonae).
4.
a) (o osebah) sposoben, dober, prida, priden, pošten, vrl, redoljuben, pameten, zmeren: lena, quae frugi esse vult Pl., benignusne an bonae frugi sies Pl., bonus vir numquam est neque frugi bonae Pl., nec probus est nec frugi bonae Pl. niti pošten niti vrl, si frugi est Pl. če svoje delo dobro opravi, frugi es Ter., qui sit frugi Ci., permodestus ac bonae frugi Ci., frugi factus est ille Ci., sum bonus et frugi H. Ker lat. nima pt. pr. glag. esse, se ta dat. samostalniku neposredno prideva (kakor npr. v sl. „prida učenec“, „zanič pero“): homo frugi Ter., Q., Suet. idr. dober človek, pošten človek, poštenjak, dobra duša, poštena duša: Diodorus, homo fr. Ci., fr. servus Ci., amicus fr., fr. parens Amm., vir fr. Aus.; z gen.: multarum rerum frugi vir Fr. Frūgī Poštenjak, Vrli, priimek L. Kalpurnija Pizona (gl. Calpurnius).
b) (o stvareh) skromen, zmeren, skromno opremljen: victus Q., ientacula Mart., atrium, cena Plin. iun.
Opomba: Komp. frūgālior -ius, superl. frūgālissimus 3, adv. frūgāliter (od adj. frūgālis -e). — Nom. sg. frūx (star. = dat. frūgī): Aus., homofrux (= homo frugi) Enn. - fūco -āre -āvī -ātum (fucus1)
1. barvati, pleskati: vellera … hyali saturo fucata colore V. pobarvana s temnim zelenilom steklene barve, f. vellus Sil., fucatae vestes T., fucatae colore tabulae T. prebeljene; occ. (lica, kožo) ličiti, lepotičiti: color stercore fucatus crocodili H. barvilo, pripravljeno iz krokodilovega blata, f. oculos circumducto nigrore Cypr.
2. (po)rdečiti, rdeče (po)barvati, škrlatno (po)barvati: Assyrio fucatur lana veneno V., ephippia fucata Ap., ministri fucandae purpurae Amm. pomočniki v barvalnici s škrlatom (bagrilnici), pomočniki pri barvanju s škrlatom (bagrniki); occ. (lica, telo) rdeče barvati, lepotičiti: est aliis (puellis) fucandi cura coloris O., formam fucata … Cleopatra Lucan., f. corpora Q.
3. klas. le metaf. „olepšati“ = popačiti, ponarediti, večinoma v pt. pf.: fucatus candor et rubor Ci. ponarejeno belo in rdeče barvilo, fucatus nitor Ci., isdem ineptiis fucata sunt illa omnia Ci., fucata a sinceris secernere Ci., signa probitatis non fucata forensi specie Ci., lepido quae sunt fucata sonore Lucr., unum quodque genus (dicendi) … cum fucatur atque praelinitur, fit praestigiosum Gell., versus Homeri fucatior Gell., si veritas fucata mendacio est Lact. Adv. v komp. fūcātius: Aus. - fugare v. tr. (pres. fugo) knjižno pognati v beg (tudi pren.), prepoditi, odgnati:
fugare i nemici pognati sovražnike v beg
il vento ha fugato le nubi veter je prepodil oblake
fugare un dubbio pregnati dvom - fugitīvus 3 (fugere)
I. adj.
1. ubežen, pobegel, utekel: canis Pl., servi S., L., Iust., scurra, piscis Iuv., neque tam fugitivi illi ab dominis erant quam tu ab iure et ab legibus Ci.; z gen. (odkod?): fugitivae illius loci columbae Plin., fugitivus rei familiaris Plin. iun., finium suorum regnique Fl.
2. metaf. (o stvareh) bežen, ubežen, minljiv: argentum Ter., oblivio Varr., lapis Plin., quies, gaudia Mart., voluptas Aug. —
II. subst.
1. fugitīvus -ī, m begun(ec), ubežnik, uskok;
a) pobegli suženj: Kom., S. fr., Cu. idr., non vident id se cupere, quod … fugitivo alicui aut gladiatori concedi sit necesse? Ci., bellum fugitivorum (z ubežniki) Ci., (Dionysius) vivebat cum fugitivis Ci., fugitivi L. Aemilii C., sacerdotis fugitivus H. suženj, ki uteče svečeniku (ker noče jesti le darilnih kolačev); kot psovka za sužnje: Kom., Ci.; pren.: teque ipsum vitas fugitivus et erro H.
b) = pobegli vojak: Dig., Vop.
2. fugitīva -ae, f pregnanka: si qua peregrino nubit fugitiva marito Sen. tr. - fuir* [fɥir] verbe intransitif (z)bežati, uteči, uhajati; figuré izgovarjati se; puščati (sod); verbe transitif bežati pred, izogibati se, ogniti se
l'hiver a fui zima je hitro odšla
fuir de sa maison, de son pays, de ses parents zbežati z doma, iz domovine, od staršev
un front qui fuit nazaj potisnjeno čelo
fuir le danger bežati pred nevarnostjo
faire fuir quelqu'un v beg koga pognati (zapoditi)
fuir ses responsabilités izogibati se odgovornostim, bežati pred njimi - fulgeō -ēre, pesn.: (Luc. ap. Non., Pomp., Lucr., V., Val. Fl. fulgō -ere) fulsī (iz *fulg-sī), (—) (sor. s flagrō; gl. flagrō)
1. (za)bliskati se, zablisniti (se): Iove ali caelo fulgente Ci. kadar se bliska, fulsere ignes V. zaplameneli so bliski; tudi brezoseb.: si fulserit Ci., ubi primum fulsisset Mel.; metaf. o silnem govorniku: qui (Pericles) si tenui genere uteretur, numquam ab Aristophane poëta fulgere, tonare … dictus esset Ci.
2. metaf.
a) (za)bleščati se, lesketati (se), blesteti, sijati, svetiti se, žareti, migljati: Lucan., Q., Val. Fl., T., Sil., Suet. idr. sol radiis … fulsit Lucr., stellis fulgentibus Lucr., fulgent sidera nautis H., luna fulgebat H., fulget Lucifer, luna fulsit, dies fulget, fulgens caelum O., postquam inter sidera pelex fulsit O.; o kovinah in orožju: tecta ebore et auro fulgentia Ci., nec domus argento fulgenti auroque renidet Lucr., aurato fulgebat Apolline puppis V., cingor fulgentibus armis V., fulgens Capitolium H., ut primo concursu fulsere gladii L., telum cuspide fulget acutā O., velamina fulgentia auro O., aulaea purpurā auroque fulgentia Cu., nisi fulserit anulus Iuv.; o nekovinskih stvareh le pesn. in poklas.: oculi lucidum fulgentes H., picta fulgenti murice vestis V., fulgens Tyrio subtegmine vestis Tib., vestibus non purpurā … fulgentibus Q.; enalaga: (o osebah): hiqui fulgent purpurā Ci., fulgebat altā decurrens aureus arce V. v zlatem okrasju (lišpu), aere caput (gr. acc.) fulgens Mezentius V., pueri bis seni fulgent V. se leskeče (v orožju), illae … , quas fulgere cernis in armis V., exercitus fulget armis Cu., aciem hostium auro purpuraque fulgentem intueri Cu., fulgere in armis Prud.
b) occ. sijajno se izkazati, odlikovati se: Luc. ap. Non., Lucr., Val. Fl. idr., fulgebat enim iam in adulescentulo indoles virtutis N., fulgens imperio … Africae H., virtus intaminatis fulget honoribus H., f. nobili patre Sen. tr., sacerdotio fulgens T., fretus fulgente iuventā Sil., Scipio … multā fulgebat imagine avorum Sil., claritas fulsura Aug. — Od tod adj. pt. pr. fulgēns -entis, adv. komp. fulgentius
1. bleščeč, lesketajoč (se), sijajen: fax Tib., agmen Vell., facies fulgentior Sen. ph., consul fulgentior ostro Sil., sidera fulgentissima Col., quod in caelo fulgentissimum vident Aug., quia (colores) sic fulgentius radiant Plin.
2. metaf. sijajen, odličen: iuvenis fulgentissimus Vell. sijajnih zaslug, fulgentissimum C., Caesaris opus Vell., fulgentissimum … os (sc. Ciceronis) Vell. nadvse sijajna zgovornost, duo fulgentissima cognomina Val. Max., alioqui fulgentius instrui poterat luxuria Plin. - fumer [füme] verbe intransitif kaditi se; populaire besneti, biti besen; verbe transitif kaditi, prekaditi, prekajevati; gnojiti
il ne fume jamais on ne kadi
fumer des cigarettes, la pipe kaditi cigarete, pipo
les cendres fument, la soupe fume pepel, juha se kadi
fumer de la viande, du poisson, le jambon prekaditi, prekajevati meso, ribe, gnjat
fumer la terre, un champ (po)gnojiti zemljo, njivo
défense de fumer! kaditi prepovedano! - fumo
A) m
1. dim:
far fumo dimiti se, kaditi se
sapere di fumo imeti okus po dimu
fumo negli occhi pren. pesek v oči
vedere qcn. come il fumo negli occhi pren. ne prenesti koga
andare in fumo pren. propasti, iti po vodi
mandare in fumo pren. preprečiti, spodnesti
2. (tobačni) dim; kajenje:
le malattie provocate dal fumo bolezni, ki jih povzroča kajenje
scusi, il fumo la molesta? oprostite, vas kajenje moti?
3. para:
il fumo della pentola para iz lonca
4. (prazen) videz, prazen dim, prazen zrak:
le sue promesse sono tutto fumo, credi a me njegove obljube so en sam prazen dim in pena, verjemi mi
vendere fumo varati, zavajati s praznimi obljubami
venditore di fumo goljuf, prevarant
PREGOVORI: molto fumo e poco arrosto preg. veliko dima in malo ognja; veliko kokodakanja in malo jajc
non c'è fumo senza arrosto preg. ni dima brez ognja
5. pren. nadutost, bahavost, ošabnost, napihnjenost:
un uomo pieno di fumo ošabnež, napihnjenec
6. pl. razvnetost, zamegljenost (razuma), zaslepljenost, hlapi:
i fumi dell'ira zaslepljenost od jeze
i fumi della sbornia stanno passando pijanost se bo razkadila
B) agg. invar. (za samostalnikom) dimast, temno siv:
grigio fumo temno siva barva - fundamènt (-ênta) m (temelj) fondamento (pl. f -a; pren. pl. m -i):
napraviti fundament porre, gettare le fondamenta
pren. uničiti kaj do fundamenta distruggere qcs. dalle fondamenta - fūnestus 3 (fūnus)
1. omadeževan, onečaščen, oskrunjen (s smrtjo ali umorom): agros funestos reddere Lucr. z mrliči oskruniti, annales velut funesti L. kakor da bi bili le mrliške knjige, utque manus funestas arceat aris O., funestos laniata capillos (gr. acc.) O.
2. smrtonosen, smrten: Verris funesta securis Ci., quam (sc. aquilam argenteam) tibi perniciosam et funestam futuram confido Ci., morsus, tabes veneni O., sua cuique domus funesta videtur O., f. scelus Ph.
3. poguben, pogubonosen, zlonosen, poln žalosti ali nesreče, žalosten, nesrečen: fax, tribunatus, annus Ci., dies funestus, funestior Ci., f. fatum Ci., nubit genero socrus funestis ominibus Ci., f. familia Ci. žalujoča ob smrti, ignes Ci., taeda V., littera (αἶ αἶ glas pogrebnega žalovanja), querela, omen, volucris Pr., epistula Vell.; z dat.: tu, rei publ. funesta pestis Ci., victoria f. orbi terrarum Plancus in Ci. ep.; enalaga: = poguben: funestum illud animal Ci., f. latro Ci., Caligula … funestissimus Eutr. - fungor, fungī, fūnctus sum, prvotno = znebiti (oprostiti), rešiti se česa, zato večinoma v zvezi z abl.; od tod
1. baviti se, ukvarjati se s čim, kaj opravljati, dopolniti, izpolniti, vršiti, izvrševati, oskrbovati, čemu zadostiti: officiis iustitiae Ci., alter officio fungitur boni senatoris Ci., amicus officio parum functus Ci. ki ni storil svoje dolžnosti, f. officio rhetoris Q., consonantium Q., barbarorum more fungi N. ravnati se po barbarskih šegah, stipendio functum esse Hirt. doslužen vojak biti, vice cotis f. H. nadomeščati brus, služiti za brus, virtute functi duces H. ki so izkazali, omni virtute functa Q., caede mariti f. O. umor izvršiti, epulis (dapibus) functi O. ko so končali pojedino, po pojedini, mandato f. O. sporočiti, novus focus accenso fungitur igne O. ima ogenj, pro somno lacrimis oculi funguntur O. namesto spanja stopajo solze v oči, f. duplici numero militum Vell. dati, directā quoque acie (bitko na planem) feliciter functi Vell., cum eo sumptu res publ. fungatur T. ker te stroške zalaga (plačuje), ea legatio gaudio fungeretur T. naj bi izrazilo veselje; poseb. posel (posle), častne službe opravljati, službovati, služiti komu: f. munere C., N., T., muneribus corporis Ci., possunt aliquando oculi non fungi suo munere Ci., f. aedilicio munere, aedilitate Ci., si quo (munere) forte fungitur Ci., f. summis honoribus N., legationibus Q., consulatu, praetura, magisterio Suet., iudicis partibus Plin. iun. Star. z acc., a klas. le v gerundivnem skladu: f. munus Pl., munera Luc., militare munus fungens N., f. suprema … munera T., senatoria munera Suet., officium Kom., hominum officia T., sine me fungi fortunas meas Pl., in omni munere fungendo Ci., militia fungenda L.; pt. pf. s pass. pomenom: nondum functo monumento Paul. (Dig.), ministeria perperam functa Tert. Abs.: fungi sine corpore nulla potest res Lucr. delati in trpeti, f. cum corpore Lucr., f. pro fultura Col. služiti za … , ex more Aus., sepulcrum functum Icti. ki je v njem že mrtvec ležal.
2. kaj doseči, — dobiti, deležen biti česa: ter aevo functus (Nestor) H. ki je učakal (doživel) tri rodove, simulacra functa sepulcris O. ki so dobile pogreb; occ.
a) kaj pretrpeti, prebiti, prestati, dovršiti: f. laboribus H., periculis Iust., morte O., Vell. ali fato O., Val. Max., Q., Suet. ali vitā Gell., Icti., Lact. umreti, functus morte O. mrtvec, functo longissima statione mortali Vell.; z acc.: mala multa animus contage fungitur eius Lucr., neque ab ictu fungitur hilum Lucr. in ne trpi nič od udarca, in se nič ne (z)meni za udarec, f. diem Iust.; abs. pt. pf. fūnctī -ōrum, m = defuncti umrli, rajni(ki): Sen. tr., Stat., Aus.
b) s pass. pomenom = ceniti se, vrednost imeti, veljati: pretia rerum … communiter funguntur, ait pretia rerum communiter fungi Paul. (Dig.). — Act. soobl. fungō -ere: Luc.