Franja

adiūrō² -āre -āvī -ātum

1. k prisegi še kaj doda(ja)ti, k čemu še priseči (prisegati): ut praeter commune omnium iusiurandum haec adiurarent L.

2. priseči (prisegati) na kaj, s prisego kaj zatrditi (zatrjevati), s prisego kaj obljubiti: qui omnia adiurant Ci., adiurat, in quae adactus est verba L., haec adiuravit amanti O., quod si quis inaniter adiuravit Cat.; z ACI: Pl., Ter., Suet. idr., adiuras id te invito me non esse faeturum? Ci.; oseba, na katero se prisega s per: per Iovem deosque omnīs adiuro Pl., per omnes tibi adiuro deos Ter., per tibi nune ipsum (Liberum) ... adiuro L ali pesn. s samim acc.: adiuro Stygii caput implacabile fontis V. (prim. ὀμνύναι Στυγὸς ὕδωρ), adiuro teque tuumque caput Cat.

3. v pozni lat.
a) koga rotiti, živo prositi: aliquem Lact., Vulg.
b) duhove zarotiti, zakleti (zaklinjati): Lact., Min.

coniūrō -āre -āvī -ātum

I.

1. skupaj (z drugim, z drugimi) priseči (prisegati): quae iurat mens est, nil coniuravimus illā O.

2. voj. (skupaj) na zastavo priseči (prisegati), prisego da(ja)ti: ut omnes Italiae iuniores coniurarent Ci.; od tod pt. pf. masc.: ut consul, quos coniuratos haberet, dimitteret L. na zastavo zaprisežene = vso sklicano vojsko.

— II.

1. v kak namen s prisego zavez(ov)ati se, zapriseči (zaprisegati) se k čemu, zarotiti se: barbari coniurare … coeperunt C., simul omne tumultu coniurat trepido Latium V.; cum tota Italia c. pro partibus alicuius Suet.; c. in (zoper) Troiam Mel., si ab omnibus in (k) legem dei coniuraretur Lact. ko bi se vsi iskreno zavezali, da se bodo držali božje zapovedi; z ACI fut.: per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos C., pedites coniurabant sese non abituros esse L.; s finalnim stavkom: inter nos coniuravimus, … neuter stupri causā caput limaret Pl., equites Romanos coniurasse omnes, ut transitionem facerent Auct. b. Hisp.; pesn. pren.: alterius sic altera poscit opem res et coniurat amice H. se prijateljsko ujema, arena coniurans Cl.

2. occ. v zle namene zarotiti se, skleniti (sklepati) tajno zvezo: me scito tantum habere aeris alieni, ut cupiam coniurare Ci. ep., coniurasse supra septem milia virorum ac mulierum L.; principes inter se coniurant S., servos Milonis se interficiendo Pompeio coniurasse Ci., ii, quibuscum coniurasti Ci. tvoji sozarotniki, Catilina contra rem publicam coniuravit Ci., c. adversus rem publicam, adversus patriam L., adversus cives suos patriamque Lact., in Philippi caedem Cu., in mortem patris Q., cum aliquo ad delendam patriam Eutr.; brezos.: spes Campanae defectionis, in quam coniuratum est L., nondum sic contra virtutes coniurabitur Sen. ph., coniuratum est in eum (Caesarem) a sexaginta … senatoribus equitibusque Romanis Eutr.; z inf.: coniuravere nobilissumi cives patriam incendere S., haec (tecta) … omnia incendere centum septuaginta Campani … coniuraverunt L.; s finalnim stavkom: servitia urbem et incenderent … coniurarunt L.; z odvisnim vprašanjem: qui coierint coniurarintve, quo stuprum flagitiumve inferretur L. — Od tod pt. pf. coniurātus 3

1. s prisego zavezan, zavezen, zaprisežen: coniuratae mille rates V. ladjevje zaveznih Grkov, c. Hister V., c. agmina O., coniurati veniunt ad classem venti Cl.; pesn. z inf.: Graecia …, coniurata tuas rumpere nuptias H.

2. zarotivši se (= potem ko se je kdo zarotil, zavezal): exsules, testes c. Ci., homines coniuratos deduci a Catilina sciebam Ci., in proditionem urbium suarum coniurati L. da izdajo svoja mesta, tum partu Terra … creat … coniuratos caelum rescindere fratres V.; pesn.: arma coniurata O. orožje zarotnikov. Pogosto subst. coniurātus -ī, m zarotnik; residebit in re publica reliqua coniuratorum manus Ci., cum consul bellum gesserim cum coniuratis Ci., de omnibus coniuratis decernere S., consilia coniuratorum detegere Suet., duos de coniuratis interficere Iust.

cōnsentiō -īre -sēnsī -sēnsum

1. enakih misli biti, istega mnenja biti, skladati se, strinjati se, ujemati se: puro pioque duello quaerendas (sc. res) censeo, itaque consentio consciscoque Formula vetus ap. L. pritrjujem, privoljujem, animi consentientes Ci., populo Romano consentiente Ci. ali concordi et consentiente collegā Suet. v soglasju z, proinde consentite Plin. iun. sklenite soglasno; oseba s cum: consentite cum bonis Ci., cum his (oratoribus) philosophi consentiunt Q.; z dat.: Q., hic si sibi ipsi consentiat Ci. če si je dosleden; pren.: consentire suis studiis H. ujemati se; stvar z abl.: re consentientes vocabulis differebant Ci., qui naturā consentit Ci.; z de: Aug., qui de communi salute consentimus Ci., neque tamen Aristippus cum Cyrenaicis de ipsa voluptate consentiens Ci.; tudi brezos.: de prioribus consentitur T.; redk. z ad: non solum homines, sed etiam deos immortales ad rem publicam conservandam arbitror consensisse Ci.; z in in acc.: Q., G., extemplo … consensum in omnem formam luctus est L., equites in Aridaeum regem consentiunt Iust. glasujejo enodušno za kralja Aridija; z in in abl.: Sen. ph., Q., Suet., in qua (causa) … omnes ordines unā consentiunt Ci., cum omni provincia consentire in odio Cassii Auct. b. Afr.; z adversus: Front., in uno adversus patrum voluntatem consensisse L., adversus maleficium omne consensimus Sen. ph.

2. (z obj.) sporazume(va)ti se glede česa, zediniti (zedinjati) se v čem, strinjati se v čem, soglasno skleniti (sklepati) kaj; s pronominalnim obj.: idem socios consensisse omnes L.; potem z nominalnim obj.: c. bellum L.; pass.: bellum erat consensum L., consensa in posterum diem contio L.; z inf.: si consenserint possessores non vendere, quid futurum est? Ci., referre consensimus T., non, qui acervos turis dat concremandos igni, numina consentiendus est colere Arn. se mora imeti za pristojnega; z ACI: Q., hunc unum plurimae consentiunt gentes populi primarium fuisse virum Elogium ap. Ci., omnes mortales una mente consentiunt omnia arma … contra illam pestem esse capienda Ci., id (v tem) consensisse de Colatino plurimas gentes arbitramur, primarium populi fuisse Ci., omnium fluminum maximum esse Nilum consentitur Gell. soglasno mnenje je; s finalnim stavkom: senatus … censuit consensit conscivit, ut bellum cum Priscis Latinis fieret L.

3. occ. (v slabem pomenu) dogovoriti (dogovarjati) se, sporazume(va)ti se s kom, zaroto naplesti (napletati), delati, kovati, zarotiti se; abs.: cum … cognovit … consentire omnem citeriorem provinciam C., qui coierit … convenerit … consenserit Ci., adversus consentientīs nec regem quemquam satis validum nec tyrannum fore L.; s praep.: si Gallia cum Germanis consentiret C., cum Demade de urbe tradenda Antipatro consenserat N., c. belli faciendi causā Ci., ad prodendam Hannibali urbem Romam L., in Philippi necem Cu., adversus patrem suum cum amicis Val. Max., pro Romanis tota Italia consensit Eutr.; z inf.: cum … confiterentur … se urbem inflammare, … delere rem publicam consensisse Ci.; s finalnim stavkom: consensisse Gaditanos principes cum tribunis..., ut Gallonium ex oppido expellerent C., consenserant autem, ut … nec ager ullus divideretur..., nec ulli … gleba ulla agri adsignaretur L., deferuntur … consensisse Pallas ac Burrus, ut Cornelius Sulla … ad imperium vocaretur T.

4. (o neživih subj.) skladati se, strinjati se, ujemati se, zlagati se; abs.: ratio nostra consentit, pugnat oratio Ci., utrumque nostrum incredibili modo consentit astrum H.; s cum: Enn. ap. Ci., Cels., Q., Dig., vestrae sententiae cum populi Romani voluntatibus consentiant Ci., cum vultus Domitii cum oratione non consentiret C.; z inter se: Q., quod inter se omnes partes (corporis) cum quodam lepore consentiunt Ci.; z dat.: his principiis reliqua consentiebant Ci., si personis, si temporibus, si locis ea, quae narrabuntur, consentient Ci., an lex sibi ipsa consentiat Q. — Od tod adj. pt. pr. cōnsentiēns -ēntis ujemajoč se, skladen, soglasen, enoglasen: incredibiliter consentiens populi Romani universi voluntas Ci., cuius de laudibus omnium esset fama consentiens Ci., pars orbis, quae coniunctum aliquid habeat aut consentiens Ci., clamore consentienti pugnam poscunt L., consentiente voce reliquam partem retulerunt Suet. Adv. cōnsentienter ujemaje se, skladno; z dat.: Boet.

cōnspīrō¹ -āre -āvī -ātum „skupaj, hkrati dihati“, od tod

1. obenem (hkrati, soglasno) zveneti, doneti: aereaque adsensu conspirant cornua rauco V. in rogovi zatrobijo hkrati in votlo odmeva odjek.

2. pren.
a) v soglasju biti, skladati se, zlagati se, zediniti (zedinjati) se, složno sodelovati: tantus autem est consensus municipiorum coloniarumque …, ut omnes ad auctoritatem huius ordinis maiestatemque populi Romani defendendam conspirasse videantur Ci., colligite vos, tribuni plebis, … conspirate nobiscum, consentite cum bonis Ci., proinde consentite, conspirate Plin. iun.; o abstr.: naturam quasi cognatione continuatā conspirare Ci., in iis operibus, in quibus plurium conatus … conspirat Q. skladno sodeluje; pogosto pt. pr. cōnspīrāns enodušen, ujemajoč se, složno sodelujoč: Lucr., horum consensum conspirantem non nosse Ci., tanta rerum consentiens, conspirans, continuata cognatio Ci., consilium omnis vitae consentiens et paene conspirans Ci. kakor iz ene duše izhajajoč; včasih se v istem pomenu dobi pt. pf. med.: milites legionis nonae subito conspirati pila coniecerunt C. enodušno, multarum aetatum exempla, sed in unum conspirata Sen. ph. skladno zedinjeni, spojeni; adv. komp. cōnspīrātius bolj enodušno, složneje: c. ad arma concurrere Iust.
b) occ. (v slabem pomenu) zarotiti se zoper koga, upreti (upirati) se komu, dvigniti se nad koga: priusquam plures civitates conspirarent C., c. in appellationem, in praesentis temporis iniuriam L., percontanti Neroni, cur in suam caedem conspiravisset, respondens … T., c. in aliquem, cum aliquo, cum aliquo in aliquem Suet., contra aliquem Icti., ad res novas Suet., ad defectionem Front.; s finalnim stavkom: Vulg., venit in suspicionem conspirasse cum Marco Crasso, … ut … senatum adorirentur Suet.; z inf.: quem (Silanum) cum Messalina et Narcissus conspirassent perdere Suet.; v absolutnem abl.: conspiratis factionum partibus Ph. potem ko so se bile ločene stranke zarotile. — Od tod subst. pt. pf. med. cōnspīrātī -ōrum, m zarotniki: Suet.

exorcizō (exorcīsō) -āre -āvī (—) (gr. ἐξορκίζω) zaklinjati zle duhove, zarotiti zle duhove: Ulp. (Dig.), Aug.